1475 Sayılı İş Kanunu — Kıdem Tazminatı (m.14)

1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükte kalan 14. maddesi; kıdem tazminatını düzenlemekte olup 4857 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesiyle diğer maddeleri yürürlükten kaldırılmış; ancak bu madde, yeni bir kıdem tazminatı fonu kurulana kadar uygulanmaya devam etmektedir. <strong>Hak Kazanma Koşulları:</strong> İşçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için aynı işyerinde ya da aynı işverenin farklı işyerlerinde toplamda en az bir yıl çalışmış olması ve iş sözleşmesinin aşağıdaki hâllerden biriyle sona ermesi gerekmektedir: (a) İşverenin 4857 m.25/II (haklı neden) dışındaki bir nedenle feshetmesi, (b) İşçinin 4857 m.24 kapsamında haklı nedenle feshetmesi, (c) Erkek işçinin askerlik nedeniyle ayrılması, (d) İşçinin emekliliğe (SGK'ya başvuru) bağlı istifası, (e) Kadın işçinin evlenmeden itibaren bir yıl içinde evlilik nedeniyle ayrılması, (f) İşçinin ölümü. <strong>Hesaplama Yöntemi:</strong> Kıdem tazminatı; işçinin brüt <em>giydirilmiş günlük ücreti</em> esas alınarak, her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücret tutarında hesaplanır. Bir yıldan artan süreler, yıl kesirine orantılı olarak eklenir. Giydirilmiş ücret; çıplak brüt ücrete, işçiye düzenli ve sürekli olarak ödenen tüm para ve ayni yardımların (yemek, ulaşım, aile, yakıt yardımı, konut vb.) aylık karşılığının eklenmesiyle elde edilir; değişken ve düzensiz ödemeler dahil edilmez. <strong>Kıdem Tazminatı Tavanı (2026):</strong> Her yıl için hesaplanan kıdem tazminatı tutarı, devlet memurlarına ödenen en yüksek devlet memuru emekli ikramiyesini aşamaz. 2026 yılı için bu tavan <strong>53.919,68 TL</strong> olarak belirlenmiştir. İşçinin giydirilmiş günlük brüt ücreti 53.919,68 ÷ 30 = 1.797,32 TL'yi aşıyorsa, hesaplama bu tavan üzerinden yapılır. <strong>Zamanaşımı:</strong> Kıdem tazminatı alacakları 5 yıllık zamanaşımına tabidir; zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar. <strong>Vergi ve SGK:</strong> Kıdem tazminatı; tavan dahilindeki kısım gelir vergisinden muaftır. SGK primine de tabi değildir. Tavanı aşan kısım ise gelir vergisine tabidir. <strong>Örnek Hesaplama (2026):</strong> 10 yıl çalışan ve giydirilmiş brüt ücreti 45.000 TL olan işçinin kıdem tazminatı = (45.000 ÷ 30) × 30 × 10 = 450.000 TL brüt (tavan aşılmadığından, gelir vergisinden muaf). Ancak brüt ücret 55.000 TL ise günlük ücret 1.833,33 TL > tavan 1.797,32 TL olduğundan her yıl için 53.919,68 TL hesaplanır: 53.919,68 × 10 = 539.196,80 TL. <strong>Yargıtay uygulaması:</strong> Yargıtay 9. ve 22. Hukuk Daireleri; kıdem tazminatında giydirilmiş ücretin tespitini titizlikle yapmakta, işverenin ücret bordrolarında gösterdiği rakamlarla fiilen ödenen miktarlar arasındaki farkın ortaya çıkması hâlinde gerçek ücret esas alınarak hesaplama yapılmasına hükmetmektedir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.