İş Kanunu — Eşit Davranma ve Ayrımcılık Yasağı (m.5)

İş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapılamaz. İşveren, esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan işçi karşısında kısmi süreli çalışan işçiye, belirsiz süreli çalışan işçi karşısında belirli süreli çalışan işçiye farklı işlem yapamaz. İşveren, biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça, bir işçiye iş sözleşmesinin yapılmasında, şartlarının oluşturulmasında, uygulanmasında ve sona ermesinde, cinsiyet veya gebelik nedeniyle doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapamaz. Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamaz. İşçinin cinsiyeti nedeniyle özel koruyucu hükümlerin uygulanması, daha düşük bir ücretin uygulanmasını meşru kılmaz. İş ilişkisinde veya sona ermesinde yukarıdaki fıkra hükümlerine aykırı davranıldığında işçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebilir. 2821 sayılı Sendikalar Kanununun 31 inci maddesi hükümleri saklıdır. 20 nci madde hükümleri saklı kalmak üzere işverenin yukarıdaki fıkra hükümlerine aykırı davrandığını işçi ispat etmekle yükümlüdür. Ancak, işçi bir ihlalin varlığı ihtimalini güçlü bir biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, işveren böyle bir ihlalin mevcut olmadığını ispat etmekle yükümlü olur. Uygulama notu: Eşit davranma borcu yalnızca ücret değil; terfi, eğitim imkânları, yan haklar, görev dağılımı, performans değerlendirmesi ve disiplin uygulamalarını da kapsar. Dolaylı ayrımcılık (görünürde tarafsız bir uygulamanın korunan bir grubu orantısız biçimde olumsuz etkilemesi) de ayrımcılık yasağı kapsamındadır. Yargıtay içtihadına göre ispat yükü ikili bir yapıdadır: işçi önce 'güçlü emare' ortaya koyar, ardından ispat yükü işverene geçer. İşveren, ayrımın cinsiyetle ilgisi bulunmayan nesnel ve önceden belirlenmiş kriterlere dayandığını somutlaştırarak kanıtlamak zorundadır. Soyut performans veya deneyim gerekçeleri bu standardı karşılamaz. Eşit işlem borcuna aykırılık halinde dört aylık tazminat talebi, kıdem ve ihbar tazminatıyla eş zamanlı olarak ileri sürülebilir. 2026 itibarıyla brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.