İş Kanunu — Çalışma Süresi ve Denkleştirme (m.63–65)

Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde on bir saati aşmamak koşuluyla farklı şekilde dağıtılabilir. Bu hâlde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama normal çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir.

Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi ya da benzeri nedenlerle işçilerin iş görmediği süreler için telafi çalışması yaptırılabilir. Bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz. Telafi çalışması, kaybedilen süreyle orantılı olmalı ve işin durmasından ya da tatilden itibaren iki ay içinde yapılmalıdır. Telafi çalışmaları, günde üç saatten fazla olamaz; tatil günlerinde yaptırılamaz.

Sanayiye ait işlerde çalışma süreleri yönetmelikte belirlenir. Madenlerde, kablo döşemesinde, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altı ve su altı işlerinde günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz. Türkiye Büyük Millet Meclisi kararı veya zorunlu nedenler dışında günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırmayı gerektiren yer altı ve su altı işleri sağlığa zararlı ve tehlikeli iş sayılır.

Denkleştirme uygulaması için öncelikle taraflar arasında yazılı bir anlaşmanın yapılması zorunludur; iş sözleşmesine madde eklenerek veya ayrı bir protokol düzenlenerek bu anlaşma kurulabilir. Denkleştirme döneminde bazı haftalarda 45 saatin üzerinde çalışılabilir; ancak bu çalışmalar fazla mesai sayılmaz ve %50 zamlı ücrete hak kazandırmaz; yeter ki denkleştirme döneminin sonunda haftalık ortalama 45 saati aşmamış olsun. Denkleştirme döneminin sonunda ortalamanın 45 saati aşması durumunda aşan kısım fazla çalışma olarak kabul edilir ve %50 zamlı ücret hesabına dahil edilir. 2026 yılı brüt asgari ücret 33.030 TL; bu ücretin saatlik karşılığı yaklaşık 196 TL olup fazla mesai ücreti bunun %50 fazlası olan yaklaşık 294 TL/saat üzerinden hesaplanır. SGK işveren prim payı %21,75 olup fazla mesai ücretleri de prime esas kazanca dahil edilir.

Denkleştirme döneminde dahi günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz. Çalışma süresine ilişkin ara dinlenme hakları (4857 m.68): 4 saate kadar çalışmada 15 dakika, 4–7,5 saat çalışmada 30 dakika, 7,5 saatten fazla çalışmada 1 saat ara dinlenmesi verilir; bu süreler çalışma süresinden sayılmaz. Yargıtay 9. HD (2024/3512 E.) kararıyla günlük 11 saat sınırını aşan çalışmanın doğrudan fazla mesai sayılacağını ve ayrıca iş kazası risk değerlendirmesinde ağırlaştırıcı etken olarak dikkate alınacağını teyit etmiştir. İşverenin bu sınırı aşan talimatına uymayan işçi haklı fesih hakkını kullanabilir (4857 m.24/II-f). Yıllık fazla mesai sınırı 270 saattir; bu sınırın aşılması ancak işçinin yazılı onayı ile mümkün olup 2026 yılı için bu onayın ayrıca dönemsel olarak yenilenmesi önerilmektedir.