4857 Sayılı İş Kanunu — Çalışma Süresi, Haftalık Sınır ve Denkleştirme (m.63-65)

4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi; haftalık çalışma süresini en fazla 45 saat olarak belirlemiştir. <strong>Temel kural:</strong> Bu süre, aksi kararlaştırılmamışsa işyerinde haftanın çalışılan günlerine eşit biçimde bölünerek uygulanır. Taraflar, haftalık 45 saatin altında kalmak şartıyla farklı bir günlük dağılım kararlaştırabilir. <strong>Günlük üst sınır:</strong> Günlük çalışma süresi her hâlde 11 saati geçemez. Gece çalışması ise günde yedi buçuk saat ile sınırlıdır (4857 m.69). <strong>Ara dinlenmesi:</strong> Günlük çalışma süresine göre zorunlu ara dinlenmeleri şöyledir: 4 saat ve daha kısa çalışmalarda 15 dakika, 4-7,5 saat arası çalışmalarda 30 dakika, 7,5 saatten fazla çalışmalarda 1 saat. Bu süreler çalışma süresinden sayılmaz. <strong>Fazla çalışma bağlantısı:</strong> Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma (fazla mesai) sayılır ve 4857 m.41 uyarınca saat başına %50 zamlı ücret ödenmesi gerekir; gece fazla çalışması için bu oran %75'tir. Yılda azami fazla çalışma süresi 270 saattir; bu sınırın üzerinde çalıştırma yasaktır. <strong>Yargıtay uygulaması:</strong> Yargıtay, haftalık 45 saat sınırının aşılıp aşılmadığı hesaplanırken günlük başlangıç ve bitiş saatlerinin tutanaklarda belgelenmesini ve işçi imzasını aramaktadır. Belgeleme yoksa ispat yükü işverene geçer. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 64. maddesi; zorunlu nedenlerle çalışılmayan süreler için telafi çalışması ile mevsim ve kampanya dönemlerinde denkleştirme uygulamasını düzenlemektedir. <strong>Telafi çalışması:</strong> Zorunlu nedenler (doğal afet, makine arızası, hammadde yokluğu gibi) veya tatil uygulaması nedeniyle çalışılmayan hallerde; bu sürelerin iki ay içinde ve günde üç saati geçmeyecek şekilde telafi ettirilerek çalıştırılması mümkündür. Telafi çalışmaları fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma hükümlerine tabi değildir; yani zamlı ücret ödenmez. <strong>Denkleştirme:</strong> Tarafların yazılı anlaşmasıyla, haftalık normal çalışma süresi bazı haftalarda 45 saatin üzerine çıkabilir; bu durumda diğer haftalarda çalışma süresi kısaltılarak dönem genelinde 45 saatlik ortalamanın sağlanması yeterlidir. Denkleştirme dönemi en fazla iki aydır; toplu iş sözleşmesiyle bu süre dört aya kadar uzatılabilir. <strong>Sınırlar:</strong> Denkleştirme döneminde günlük çalışma 11 saati, haftalık çalışma ise 63 saati geçemez. Denkleştirme uygulamasında çalışan, yoğun çalışılan haftalar için zamlı ücret talep edemez; ancak dönem sonunda ortalama 45 saatin üzerine çıkılmışsa aşan süre için fazla mesai ücreti ödenmesi gerekir. <strong>Yargıtay uygulaması:</strong> Denkleştirme anlaşmasının yazılı olması zorunludur; sözlü anlaşma geçerli değildir ve denkleştirme hükümleri uygulanamaz. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 65. maddesi; çalışma sürelerine ilişkin usul ve esasların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yönetmelikle belirlenmesine yetki vermektedir. Bu yetki çerçevesinde yürürlüğe giren İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği; denkleştirme uygulamasını, telafi çalışmasının şekillerini ve çalışma sürelerinin kayıt altına alınma biçimlerini ayrıntılı şekilde düzenlemektedir. <strong>Önemli noktalar:</strong> İşveren, çalışanların çalışma saatlerini günlük ve haftalık bazda kayıt altına almakla yükümlüdür. Bu kayıtlar; işçi imzası taşımalı veya elektronik sistemle doğrulanabilir nitelikte olmalıdır. Kayıt tutulmayan işyerlerinde Yargıtay, fazla mesai hesabında işçinin beyanını esas alır ve hakkaniyet indirimi uygulamakla birlikte işveren aleyhine ispat değerlendirmesi yapar. Asgari ücretin altında çalışma süresi belirlenemez; işçinin onayı olmaksızın çalışma koşullarında esaslı değişiklik yapılamaz (4857 m.22). 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.