İş Kanunu — Deneme Süresi, Sözleşme Feshi ve Hak Kaybı Riskleri (m.15)

Taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda, bunun süresi en çok iki ay olabilir. Ancak deneme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi, iş sözleşmesinin yazılı olarak düzenlenmesi koşuluna bağlı değildir; sözlü sözleşmelere de eklenebilir. Deneme kaydının geçerli sayılabilmesi için tarafların bu konuda önceden açık ya da zımni olarak anlaşmış olması gerekir; tek taraflı irade beyanı deneme süresini oluşturmaz. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, iş görüşmesinde veya teklif mektubunda yer alan deneme süresine ilişkin hükmün, işçinin işe başlamasıyla birlikte sözleşmenin ayrılmaz bir parçası hâline geldiğini kabul etmektedir. İki aylık azami süre ile toplu iş sözleşmesiyle uzatılabilen dört aylık sınır emredici nitelikte olup bu süreyi aşan kayıtlar geçersizdir; aşılan kısım itibarıyla iş sözleşmesi 'belirsiz süreli' statüsüne döner. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine uymak zorunda kalmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. İşçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır. Deneme süresi boyunca gerçekleştirilen fesihlerde iki temel sonuç doğar: birincisi, ihbar tazminatı yükümlülüğü ortaya çıkmaz; ikincisi, bir yıllık kıdem tazminatı kazanım eşiği aşılamayacağından kıdem tazminatı da hesaplanmaz. Bununla birlikte Yargıtay, deneme süresinde yapılan fesihlerde bazı önemli sınırlar belirlemiştir. Deneme süresinin ayrımcılık aracı olarak kullanılması —özellikle hamilelik, sendika üyeliği veya etnik köken gibi nedenlerle gerçekleştirilen fesihler— 4857 m.5 kapsamında ayrımcılık tazminatını doğurur ve kötü niyet tazminatına konu olabilir. İşverenin deneme süresi feshini işçinin performansıyla değil kişisel nitelikleriyle ilişkilendirmesi durumunda, ayrımcılık karinesinin oluşup oluşmadığı araştırılmalıdır. Ayrıca deneme süresi içinde gerçekleşen iş kazası hâlinde işverenin iş güvenliği yükümlülükleri ve olası tazminat sorumluluğu aynen geçerlidir; deneme süresi bu yükümlülükleri hafifletmez. Deneme süresi boyunca işçi SGK kapsamında sigortalı sayılır; bildirimler yasal sürelerde yapılmalıdır. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.