İş Kanunu — Eşit Davranma Borcu ve Ayrımcılık Yasağı (m.5)

4857 sayılı İş Kanunu'nun 5. maddesi, iş ilişkisinde eşit davranma ilkesini ve ayrımcılık yasağını kapsamlı biçimde düzenlemektedir. Maddenin birinci fıkrası: İş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapılamaz. İkinci fıkra: İşveren, esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan işçi karşısında kısmî süreli çalışan işçiye, belirsiz süreli çalışan işçi karşısında belirli süreli çalışan işçiye farklı işlem yapamaz. Üçüncü fıkra: İşveren, biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça, bir işçiye, iş sözleşmesinin yapılmasında, şartlarının oluşturulmasında, uygulanmasında ve sona erdirilmesinde, cinsiyet veya gebelik nedeniyle doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapamaz. Dördüncü fıkra: Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamaz. Beşinci fıkra: İşçinin cinsiyeti nedeniyle özel koruyucu hükümlerin uygulanması, daha düşük bir ücretin uygulanmasını meşru kılmaz. Altıncı fıkra — Ayrımcılık tazminatı: İşverenin bu ilkeye aykırı davranması hâlinde işçinin dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminatı ve yoksun bırakıldığı haklarını talep etme hakkı saklıdır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi içtihadı uyarınca ayrımcılık tazminatı, işçinin ispat yükümlülüğünü yerine getirmesi hâlinde dört ayı aşamaz; ancak dört ay sınırı azami sınır olup mahkeme somut olaya göre daha düşük belirleme yapabilir. İspat kuralı: Ayrımcılık iddiasında işçi ayrımcılık yapıldığına dair kuvvetli belirti ortaya koyduğunda ispat yükü işverene geçer; işveren ayrım yapmadığını ispat etmek zorundadır. Bu kural, şikâyet eden tarafın her olgusal ayrıntıyı doğrudan kanıtlamasını zorunlu kılmaz. Engellilik ayrımcılığı özel düzenlemesi: İşveren, makul uyum yükümlülüğü çerçevesinde engelli çalışanın işini sürdürebilmesi için gerekli fiziksel ve organizasyonel düzenlemeleri yapmakla yükümlüdür; bu yükümlülüğü yerine getirmeden yapılan fesih ayrımcılık tazminatına esas oluşturur. 2026 brüt asgari ücret: 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı: 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı: %21,75. Ayrımcılık tazminatı talebi, diğer işçilik alacaklarıyla birlikte arabuluculuk sürecine taşınabilir.