İş Kanunu — Fazla Çalışma, Denkleştirme ve Fazla Çalışma Ücreti (m.41–43)

4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesi; fazla çalışmayı ve fazla çalışma ücretini düzenlemektedir. <strong>Tanım:</strong> Haftalık çalışma süresinin 45 saati aşması hâlinde yapılan çalışmalar <em>fazla çalışma</em> sayılır. <strong>Ücret zammı:</strong> Her bir fazla çalışma saati için normal saatlik ücretin <strong>%50 fazlası</strong> ödenir. Denkleştirme uygulamasında günlük 11 saati ve haftalık 45 saati aşmamak kaydıyla bazı haftalarda 45 saatin altında, bazı haftalarda üstünde çalışılabilir; bu durumda 45 saati aşmayan dönemler için %25 zamlı ücret uygulanır. <strong>Yıllık sınır:</strong> Fazla çalışma süresi yılda <strong>270 saati</strong> geçemez; bu sınır sözleşmeyle artırılamaz. <strong>İşçinin onayı:</strong> Fazla çalışma yaptırılabilmesi için işçinin <em>yazılı onayının</em> alınması zorunludur; toplu iş sözleşmesinde bu onay genel olarak verilebilir. <strong>Serbest zaman seçeneği:</strong> İşçi isterse fazla mesai ücreti almak yerine her bir saat fazla çalışma için 1,5 saat serbest zaman kullanabilir; bu seçenek yazılı sözleşmeyle belirlenmeli ve serbest zaman 6 ay içinde kullandırılmalıdır. <strong>Yaptırım:</strong> Yıllık 270 saatlik sınırı aşan fazla çalışma yaptırılması; işçiye haklı fesih hakkı tanır ve işverene idari para cezası uygulanır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi; fazla mesainin ispatında puantaj, giriş-çıkış kayıtları ve banka ekstrelerini esas alır; bunların yokluğunda tanık beyanını hâkim takdiriyle değerlendirir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 42. maddesi <em>zorunlu fazla çalışmayı</em>, 43. maddesi ise <em>olağanüstü hâllerde fazla çalışmayı</em> düzenlemektedir. <strong>Zorunlu fazla çalışma (m.42):</strong> İşçinin yaşamını ya da işyerini tehdit eden acil durumlarda, makinelerin arızalanması veya beklenmeyen işlerin ortaya çıkması hâlinde gerekli olan iş görülebilmesi için işveren, <strong>işçinin onayı aranmaksızın</strong> fazla çalışma yaptırabilir. Bu fazla çalışma da zamlı ücrete tabidir; 270 saatlik yıllık sınır kapsamı dışında değerlendirilebilir. <strong>Olağanüstü fazla çalışma (m.43):</strong> Seferberlik veya olağanüstü hâl gibi zorunlu durumlarda, Cumhurbaşkanlığı kararı ile 45 saati aşan çalışmalar zorunlu hâle getirilebilir. Bu durumlarda da zamlı ücret hakkı devam eder; ancak işçinin onay şartı aranmaz. <strong>Ortak hüküm:</strong> Her iki hâlde de çalıştırılamayacak kişiler (hamile, emziren, 18 yaş altı) bu kapsamda fazla çalışmaya zorlanamaz. Yargıtay; zorunlu fazla çalışma koşullarının gerçekten oluşup oluşmadığını somut delillerle değerlendirmekte; işverenin bu istisnayı genişletici yorumlamasına izin vermemektedir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.