İş Kanunu — Fazla Çalışma, Fazla Sürelerle Çalışma ve Yasal Sınırlar (m.41, 42, 43)

Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. 63. madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hâllerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşuluyla bazı haftalar toplam kırk beş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz. Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. Fazla saatlerle çalışmada ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmi beş yükseltilmesiyle ödenir. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat on beş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında işverene önceden yazılı olarak bildirmek koşuluyla ve iş müsaadesi dahilinde kullanır. Bu süreler iş süresinden sayılır. Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz. Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücretinin hesaplanacağı ücret işçinin prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkakı dahil asıl ücrete eklenerek hesaplanır. Fazla çalışmanın belgelenmesi zorunludur; işveren fazla çalışma yaptırdığı işçilerin bu çalışma sürelerini ve karşılığında ödenen ücretleri bordro ile belgelemek durumundadır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, fazla mesai iddiasında ispat yükünün işçide olduğunu kabul etmekle birlikte işverenin giriş/çıkış kayıtları ve puantaj cetvellerini mahkemeye ibrazdan kaçınması durumunda işçi lehine delil değerlendirmesi yapılabileceğini tutarlı biçimde vurgulamaktadır; ayrıca tanık deliliyle ispatlanmış fazla mesai alacaklarında %25-30 hakkaniyet indirimi uygulanmaktadır. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

Zorunlu nedenlerle fazla çalışma; gerek bir arıza sırasında gerek bir arızanın mümkün görülmesi hâlinde yahut makineler veya araç ve gereç için hemen yapılması gerekli acele işlerde yahut zorlayıcı nedenlerin ortaya çıkmasında işyerinin normal çalışmasını sağlayacak dereceyi aşmamak koşuluyla fazla çalışma yapılabilir. Bu durumda işçilerin fazla çalışma için onayı aranmaz; işçiler çalışmakla yükümlüdür. Zorunlu fazla çalışmada da işçiye zamlı ücret ödenmesi zorunludur; 41. maddenin ilgili hükümleri uygulanır. Zorunlu fazla çalışmanın yıllık sınırı olan 270 saate dahil olmadığına ilişkin bir istisna öngörülmemiştir; dolayısıyla zorunlu fazla çalışmalar da bu sınıra tabidir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işverenin zorunlu nedenlerle fazla çalışma yaptırdığını iddia edebilmesi için arıza, doğal afet veya benzeri bir zorunluluk hâlinin varlığını ispat etmesi gerektiğini; salt ekonomik gerekçelerin zorunluluk hâli olarak kabul edilmeyeceğini içtihat etmektedir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

Seferberlik sırasında ve bu süreyi aşmamak şartıyla yurt savunmasının gereklerini karşılayan işyerlerinde fazla çalışmaya lüzum görülürse işçilerin onayı alınmaksızın günlük çalışma süresinin üzerinde çalışmaları zorunlu kılınabilir. Bu hâllerde fazla çalışma süreleri ve zamlı ücret uygulaması Cumhurbaşkanı kararnamesiyle belirlenir. Olağanüstü hâl kapsamındaki fazla çalışma; seferberlik, savaş hâli veya ülke genelini etkileyen doğal afet gibi istisnai durumlara özgüdür; uygulamada son derece nadir görülmektedir. Yargıtay, bu madde kapsamında yaptırılan fazla çalışmaların dahi zamlı ücret ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını; aksi hâlde işçinin ücret alacağının kalmaya devam edeceğini kabul etmektedir. Söz konusu düzenleme, olağanüstü hâl kapsamı dışında kalan işverenler açısından dayanak olarak kullanılamaz; olağan iş organizasyonu ihtiyaçları bu madde çerçevesinde değerlendirilemez. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.