İş Kanunu — Fazla Çalışma: Tanım, Süre ve Ücret (m.41, m.42)

Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. 63. madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hâllerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşuluyla, bazı haftalarda toplam kırk beş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz. Fazla çalışmalar için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırk beş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dâhilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırk beş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışma olup her bir saat fazla sürelerle çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmi beş yükseltilmesiyle ödenir. Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saati aşamaz. Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında ise bir saat on beş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmaksızın kullanır. Fazla çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması gerekir. Fazla çalışma ihtiyacı olan işverence bu onay iş sözleşmesinin yapılması esnasında ya da bu ihtiyaç ortaya çıktığında alınır. Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmanın ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak yönetmelikte gösterilir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işçinin aylık sabit ücretle çalıştığı ve sözleşmede fazla mesai ücretinin bu ücrete dahil edildiğine ilişkin bir hükmün bulunduğu hâllerde bu hükmün yalnızca yüzde yirmi beş veya yüzde elli zamlı kısmı kapsayacağını, fazla mesai ücretinin asıl (saat başı çıplak ücret) bölümünü karşılamayacağını içtihat etmektedir. Yıllık iki yüz yetmiş saat sınırını aşan fazla çalışma yaptırılan işçi, bu aşımın tespiti hâlinde haklı nedenle iş sözleşmesini feshedip kıdem tazminatı talep edebilir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

Gerek bir arıza sırasında, gerek bir arızanın mümkün görülmesi hâlinde yahut makineler veya araç ve gereç için hemen yapılması gerekli acele işlerde, yahut zorunlu durumlar nedeniyle işyerinin normal çalışmasını sağlayacak dereceyi aşmamak koşuluyla işçilerin hepsi veya bir kısmına fazla çalışma yaptırılabilir. Bu durumda fazla çalışma yapan işçilere uygun bir dinlenme süresi verilmesi zorunludur. Zorunlu fazla çalışmada fazla çalışma ücreti ödenmesi ayrıca kanuni bir zorunluluktur; işverenin zorunluluk gerekçesiyle fazla mesai ücreti ödemekten kaçınması mümkün değildir. Zorunlu fazla çalışma hâlleri de dahil olmak üzere yıllık iki yüz yetmiş saatlik azami sınır aşılamaz; aşılması hâlinde yasal yaptırımlar işler. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.