4857 Sayılı İş Kanunu — Fazla Çalışma, Tatil Ücretleri ve Yıllık İzin

Fazla çalışma, kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. İşçi ve işverenin anlaşması ile serbest zaman kullanımı da mümkündür; bu durumda her saat fazla çalışma için 1 saat 30 dakika serbest zaman tanınır. Serbest zamanın 6 ay içinde kullandırılması zorunludur; kullandırılmazsa ücrete dönüşür. Fazla çalışma için işçinin yazılı onayının alınması zorunludur. Yılda 270 saatten fazla fazla çalışma yaptırılamaz.

Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre haftanın çalışılan günlerine eşit biçimde bölüştürülür. Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, günde 11 saati aşmamak koşuluyla farklı biçimde dağıtılabilir. Yoğunlaştırılmış iş haftası uygulamasında denkleştirme süresi 2 aydır; toplu iş sözleşmesiyle bu süre 4 aya çıkarılabilir. Denkleştirme döneminde bazı haftalarda 45 saati geçen çalışma yapılabilir; ancak denkleştirme ortalaması 45 saati aşamaz.

Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında, o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak suretiyle işçilere: 4 saate kadar süren işlerde 15 dakika, 4 saatten fazla ve 7,5 saate kadar olan işlerde yarım saat, 7,5 saatten fazla süren işlerde 1 saat ara dinlenmesi verilir. Bu dinlenme süresi çalışma süresinden sayılmaz. İşçiye tanınan ara dinlenme süresi içinde işçinin işyerinden çıkıp çıkmaması konusunda işverenin kural koyma yetkisi mevcuttur; ancak bu süre içinde fiilen çalıştırılması yasaktır.

Çalışma hayatında 'gece' en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her hâlde en fazla 11 saat süren dönemdir. İşçilerin gece çalışmaları 7,5 saati geçemez. Gece ve gündüz işletilen ve işçi postaları değişen işlerde en fazla bir iş haftası gece çalıştırılan işçi, ondan sonraki haftada gündüz çalıştırılır. Gece çalışan işçiye, haftalık çalışma süresi üzerinden hesaplanacak normal ücretine ek olarak her saat için yüzde yirmi beş oranında fazla ödeme yapılır.

İşyerinde işe başladığı günden itibaren deneme süresi dahil en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez. İzin süreleri en az: Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara 14 gün; beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara 20 gün; on beş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara 26 gündür. Yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri 4 gün artırılarak uygulanır. Çocuk ve genç işçilere de en az 20 günlük izin tanınır.

İş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu ücrete ilişkin zamanaşımı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar. İşveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde 17. maddede belirtilen bildirim süresiyle, 51. maddede düzenlenen izin süreleri iç içe giremez.