İş Kanunu — Fazla Çalışma Ücreti (m.41)

4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesi uyarınca fazla çalışma; İş Kanunu'nda belirtilen koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. 63. madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hâllerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi normal haftalık iş süresini aşmamak koşuluyla bazı haftalarda toplam 45 saatin üzerinde çalışılabilir. Fazla çalışma ücreti: Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir. Gece döneminde yüzde yirmi beş zamlı olarak ödenmesi gereken çalışma saatlerinde fazla çalışma yapılması hâlinde her iki zam birlikte uygulanır. Fazla çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması gerekir. Fazla çalışma isteği işçi tarafından reddedilebilir; reddin iş sözleşmesinin feshine dayanak yapılabilmesi için geçerli neden sayılması, ancak işçinin sürekli ve tutarsız biçimde onay vermemesi hâlinde mümkündür. Yıllık sınır: Fazla çalışma süresi yılda 270 saatten fazla olamaz. Serbest zaman hakkı: Fazla çalışma yapan işçi isterse, fazla çalıştığı her saat için birbuçuk saat serbest zaman kullanabilir; bu zaman üç ay içinde kullandırılır. Fazla çalışma sürelerinin hesabı: Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücreti, işçiye ödenecek çıplak ücret üzerinden değil, giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır. Uygulamada dikkat edilmesi gereken hususlar: (a) İşveren, fazla çalışma yaptırdığı durumlarda bunu bordroyla belgeli hâle getirmekle yükümlüdür; belgelenmeyen fazla çalışma ihtilaf konusu olabilir. (b) Yargıtay 9. Hukuk Dairesi yerleşik içtihadı gereği ispat yükü konusunda işçi lehine yorum benimsenmektedir; işverenin sisteme kayıtlı giriş-çıkış verileri, vardiya planları ve bordro kayıtları delil niteliği taşır. (c) Fazla çalışma alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.147). (d) Yargıtay uygulamasında, kural olarak talep edilen fazla mesai süresinin tamamına hükmedilmemekte; takdiri indirim (genellikle %25-30) uygulanmaktadır. 2026 brüt asgari ücret: 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı: 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı: %21,75.