İş Kanunu — Gece Çalışması, Gece Ücreti ve Kadın İşçilerin Gece Çalışmasına İlişkin Sınırlamalar (m.69–73)

4857 sayılı İş Kanunu'nun 69. maddesi; gece dönemini ve gece çalışmasına ilişkin temel kuralları düzenlemektedir. <strong>Gece dönemi:</strong> Saat 20:00'den sabah 06:00'ya kadar süren 10 saatlik dilimdir. Bu süre içinde kalan çalışma gece çalışması sayılır. <strong>Gece vardiyası süre sınırı:</strong> İşçilerin gece döneminde çalıştırılabilecekleri azami süre <strong>7,5 saattir</strong>; bu sınır toplu iş sözleşmesiyle veya bireysel sözleşmeyle artırılamaz. Gece çalışmalarında da haftalık azami 45 saat sınırı geçerlidir; ayrıca günlük 11 saatlik azami çalışma süresi uygulanır. <strong>Vardiya değişimi:</strong> Gündüz vardiyasından gece vardiyasına geçiş ya da tersine dönüşüm, en az 11 saat aralık bırakılarak yapılabilir. <strong>Gece çalışma zammı:</strong> 4857'de gece çalışması için ayrı bir ücret zammı öngörülmemiştir; ancak toplu iş sözleşmesi veya bireysel sözleşmeyle gece zammı kararlaştırılabilir. Bazı sektörlere özgü yönetmeliklerde gece zammı zorunlu tutulabilmektedir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi; gece çalışıldığının ispatında puantaj, güvenlik kayıtları ve tanık beyanının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini içtihat etmektedir. <strong>Gece fazla çalışması:</strong> Gece 7,5 saati aşan çalışmalar fazla çalışma kapsamında değerlendirilir ve %50 zamlı ücret ödenir (4857 m.41). 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 73. maddesi; kadın ve 18 yaşından küçük genç işçilere yönelik gece çalışması sınırlamalarını düzenlemektedir. <strong>Sanayide kadın ve genç işçilerin gece çalışması:</strong> Sanayi işyerlerinde <strong>18 yaşından küçük çocuk ve genç işçiler gece çalıştırılamaz.</strong> Kadın işçilerin gece çalıştırılabilmesi için işyerinde sağlık ve güvenlik koşullarının sağlanması ve gerekli değerlendirmelerin yapılması zorunludur. <strong>Hamile ve emziren kadın işçiler:</strong> Hamile kadın işçiler; doğumdan önce 3 hafta, doğumdan sonra 6 hafta boyunca gece çalıştırılamaz. Emziren kadın işçiler, 1 yıl boyunca gece vardiyasına zorunlu olarak konulamazlar; çalışmak istemeleri hâlinde hekim onayı şartıyla çalışabilirler. <strong>Genel kural:</strong> İşveren, kadın ve genç işçileri gece çalışmaya zorlamak için baskı uygulayamaz; gece çalışmayı reddeden işçiyi bu gerekçeyle işten çıkaramaz. Bu hükme aykırılık; 4857 m.5 kapsamında ayrımcılık ve iş güvencesi ihlali sayılabilir. Yargıtay, hamile işçinin gece çalışmaya zorlanması ya da gece vardiyasından muaf tutulması gerektiği hâlde tutulmamasını ağır bir İSG ve eşit davranma ihlali olarak nitelendirmektedir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.