İş Sözleşmesinin Tanımı, Şekli ve Türleri

İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir. İş sözleşmesi, Kanunda aksi belirtilmedikçe özel bir şekle tabi değildir. Süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılması zorunludur; bu zorunluluk ispat şartı değil, geçerlilik şartıdır. Yazılı sözleşme yapılmayan hâllerde işveren işçiye en geç iki ay içinde genel ve özel çalışma koşullarını, günlük ya da haftalık çalışma süresini, temel ücreti ve varsa ücret eklerini, ücret ödeme dönemini, işin süresini belirten bir belge vermekle yükümlüdür.

İş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı hâlde sözleşme belirsiz süreli sayılır. Belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması ya da belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesi belirli süreli iş sözleşmesidir. Belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz; aksi hâlde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Esaslı neden bulunması kaydıyla yapılan zincirleme belirli süreli iş sözleşmesi ise o sözleşme belirli süreli olma özelliğini korur.

Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan işçi, ayrımı haklı kılan bir neden olmadıkça, yalnızca iş sözleşmesinin süreli olması nedeniyle belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. Kısmi süreli çalışan ile tam süreli çalışan arasında da ayrımı haklı kılan bir neden olmadıkça farklı işlem yapılamaz. Bu hüküm kapsamında işveren, belirli süreli sözleşmeli işçiye de yıllık ücretli izin hakkı, eşit ücret ve aynı sosyal yardımları sağlamakla yükümlüdür; ayrımcı uygulama ayrımcılık tazminatını gündeme getirir.

Taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda, deneme süresi en çok iki ay olabilir; ancak toplu iş sözleşmeleriyle bu süre dört aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir. Bununla birlikte işçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır. Deneme süresi içinde işçi iş güvencesi hükümlerinden yararlanamaz; ancak kötü niyetle yapılan fesihler hakkında genel hükümler uygulanır.

İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir. Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri çalışma süresine orantılı olarak ödenir. Haftalık çalışma süresinin onda üçüne kadar yapılan çalışma ise çağrı üzerine çalışma olarak düzenlenebilir; ancak bu durumda haftalık çalışma süresi yazılı sözleşmeyle belirlenmemişse haftalık yirmi saat kararlaştırılmış sayılır. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.