SGK Kanunu – Prime Esas Kazanç, Prim Oranları ve Gecikme Zammı (Madde 80–82)

Hizmet akdiyle çalışan sigortalıların prime esas kazançları; hak ettikleri ücretler, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemeler ve işverence yürütülen sosyal programlar çerçevesinde yapılan ödemelerden oluşur. Prime esas kazancın tespitinde; aylık ücret, fazla mesai ücreti, ikramiye, prim ve benzeri her türlü ödeme dahil edilir. Buna karşın aşağıdaki ödemeler prime esas kazanca dahil edilmez: (a) Yemek yardımı (günlük 112,50 TL'ye kadar — 2026 sınırı); (b) Çocuk yardımı (asgari ücretin %2'si, yani 660,60 TL/ay'a kadar); (c) Evlenme ve doğum yardımı (tek seferlik ve asgari ücretin iki katına kadar olan kısım); (d) Ölüm yardımı; (e) İşyerinde kullanılmak ve işyerinde kalması kaydıyla verilen ayni yardımlar; (f) İş göremezlik ödeneği ile emeklilik ikramiyesi. 2026 itibarıyla prime esas kazanç alt sınırı 33.030 TL (brüt asgari ücret), üst sınırı 247.725 TL (7,5 kat) olarak belirlenmiştir. Bu sınırlar her yıl asgari ücret zammıyla eş zamanlı güncellenmektedir.

Sigorta primlerinin işçi ve işveren payları ile oranları şu şekilde belirlenmiştir: Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi: işçi %9, işveren %11 (toplam %20). Genel sağlık sigortası primi: işçi %5, işveren %7,5 (toplam %12,5). Kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık): işverence ödenir; oran %1 ile %6,5 arasında tehlike sınıfına göre değişir. İşsizlik sigortası: işçi %1, işveren %2, Devlet %1 (toplam %4). Beş puanlık Hazine desteği: İşverenin malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları işveren payı olan %11'in 5 puanı Hazine tarafından karşılanır; bu destekten yararlanmak için prim borcu bulunmaması ve sigortalı sayısının gerçeğe uygun bildirilmesi zorunludur. 2026 itibarıyla asgari ücretli bir çalışan için toplam SGK işveren yükü (teşviksiz, kısa vadeli %2 varsayımıyla) yaklaşık 22,5 puan; teşvikli hâlde ise 16–17,5 puan civarında gerçekleşmektedir. Brüt asgari ücret üzerinden aylık işveren SGK katkısı (teşviksiz) ≈ 7.431,75 TL olarak hesaplanmaktadır.

Prime esas kazancın günlük alt sınırı; 4857 sayılı İş Kanunu gereğince 16 yaşından büyük işçiler için belirlenen günlük asgari ücret tutarıdır. Prime esas kazancın günlük üst sınırı ise asgari ücretin günlük değerinin 7,5 katıdır. 2026 yılı itibarıyla: Aylık PEK alt sınırı = 33.030 TL; aylık PEK üst sınırı = 247.725 TL (33.030 × 7,5). Günlük PEK alt sınırı = 1.101 TL; günlük PEK üst sınırı = 8.257,50 TL. Prime esas kazancın alt sınırın altında bildirilmesi hâlinde Kurum, farkı doğrudan işverenden tahsil eder. Üst sınırı aşan kısım için prim hesaplanmaz; dolayısıyla yüksek ücretlilerin prim matrahı 247.725 TL ile sınırlandırılmıştır. Emekli aylığı hesabında bu sınırlamanın etkisi önemlidir; uzun dönem PEK ortalaması belirleyici rol oynar. SGK, alt sınırın altındaki bildirimleri otomatik sistem uyarısıyla denetlemekte; eksik bildirimler re'sen düzeltilerek gecikme zammıyla birlikte tahakkuk ettirilmektedir.