Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

4/a kapsamındaki sigortalılar: Bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılan işçiler (eski adıyla SSK'lılar). 4/b kapsamındakiler: Köy ve mahalle muhtarları ile kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlar, esnaf ve zanaatkârlar, tarımsal faaliyette bulunanlar (eski Bağ-Kur'lular). 4/c kapsamındakiler: Kamu idarelerinde çalışanlar (eski Emekli Sandığı'na tabi olanlar). İş akdine dayalı çalışma süresi boyunca sigortalılık zorunludur; bu hak ve yükümlülükten önceden vazgeçilemez.

İşverenler, işyerini en geç sigortalı çalıştırmaya başladıkları tarihten önce SGK'ya bildirmekle yükümlüdür. İlk işçinin sigorta girişinin aynı zamanda işyeri tescilini de tetiklediği durumlarda sigortalı işe giriş bildirgesi işyeri bildirimi yerine geçer. Bildirimi yapmayan işveren, idari para cezasına maruz kalır ve geç bildirim nedeniyle oluşan prim borçlarından harç ve gecikme zammıyla birlikte sorumlu tutulur.

Prime esas kazanç; işçiye yapılan her türlü ödemeyi kapsar. Ancak yemek, çocuk ve aile zamları ile ihbar ve kıdem tazminatı, koşulları sağlayan ikramiye ve sosyal yardımlar prime esas kazanç dışında tutulabilir. 2026 yılı itibarıyla brüt asgari ücret 33.030 TL olup bu tutar prime esas kazancın alt sınırını oluşturmaktadır. Üst sınır ise asgari ücretin 7,5 katı olan 247.725 TL'dir. İşveren, bu sınırlar çerçevesinde gerçek ücret üzerinden prim bildirimi yapmak zorundadır; eksik bildirim cezai ve idari yaptırıma yol açar.

Uzun vadeli sigorta kolları (emeklilik) için prim oranı %20'dir; işçi %9, işveren %11 öder. Genel sağlık sigortası için %12,5 olup işçi %5, işveren %7,5 öder. Kısa vadeli sigorta kolu (iş kazası ve meslek hastalığı) işyeri tehlike sınıfına göre %1 ile %6,5 arasında değişir ve tamamı işveren tarafından karşılanır. İşsizlik sigortasında işçi %1, işveren %2 öder. 81/ı maddesi kapsamında özel sektör işverenlerine uzun vadeli sigorta kolu için 5 puanlık teşvik uygulanmakta; bu teşvik hazine tarafından karşılanmaktadır.

İşverenler, çalıştırdıkları sigortalıların prim ödeme gün sayılarını ve prime esas kazançlarını içeren aylık prim ve hizmet belgesini (muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) her ayın sonunu takip eden ayın 26'sına kadar SGK'ya bildirmek zorundadır. Beyanname zamanında verilmezse eksik bildirilen her sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır. İşçi, primlerinin eksik ya da hiç bildirilmediği durumda SGK'ya başvurarak bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmesini talep edebilir.

Primler, ait oldukları ayı izleyen ayın son gününe kadar ödenir. Zamanında ödenmeyen primler için aylık %2,5 oranında gecikme zammı uygulanır. Primlerini ödemeyen işveren; vergi dairesinden iade ve mahsup alamaz, ihaleye giremez ve kamu kuruluşlarından belge alamaz. İşçi ücretlerinin ödenmediği dönemlerde prim borcu da doğmuş sayılır. 2026 yılı içtihadında Yargıtay, prime esas kazancın doğru bildirilmemesinin işçinin haklı fesih gerekçesi oluşturabileceğini tutarlı biçimde vurgulamaktadır.