Türk Borçlar Kanunu – İşçinin Ücret ve Sözleşmeden Doğan Hakları (Madde 401–412)

İşveren, işçiye sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde belirlenen; sözleşmede hüküm bulunmayan hâllerde ise asgari ücretten az olmamak üzere emsal ücret ödemekle yükümlüdür. Ücret, kural olarak Türk parası ile ödenir. Yabancı para olarak kararlaştırılan ücret, ödeme gününün kuru esas alınarak Türk parası olarak da ödenebilir. Ücretin miktarı, ödeme biçimi ve zamanına ilişkin anlaşmazlıklarda ispat yükü işverene aittir. Türk hukuku açısından işçinin ücret alacağı imtiyazlı bir alacak niteliği taşır; işverenin iflas veya tasfiyesi hâlinde diğer alacaklılara kıyasla öncelikli sıradadır. 2026 itibarıyla brüt asgari ücret 33.030 TL; işveren bu sınırın altında ücret ödeyemez. 4857 m.32 işçiye ücretini zamanında ödemeyen işveren aleyhine her gün için faiz işleteceğini hükme bağlar; Borçlar Kanunu m.401 bu düzenlemeyi tamamlar.

İşçi, normal çalışma süresi dışında fazla çalışma yaparsa, bu süre için ücretinin en az yüzde elli fazlasına hak kazanır; bu hak sözleşmeyle daha aşağı çekilemez. Resmi tatil ve hafta tatili günlerinde çalışan işçiye, günlük ücreti üzerinden en az bir günlük ek ücret ödenir. Bu madde, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamı dışında kalan işçiler için doğrudan uygulanır; İş Kanunu kapsamındaki işçiler bakımından ise 4857 m.41-47 hükümleri geçerlidir. Borçlar Kanunu m.403, özellikle tarımsal işçiler, ev hizmetçileri ve 50'den az çalışanlı küçük ölçekli tarım işletmelerindeki işçiler için pratik değer taşır. 2026 itibarıyla İş Kanunu kapsamındaki işçilerde fazla çalışma ücreti brüt saatlik ücretin %50 fazlasıdır; yıllık 270 saat sınırını aşan kısmın tazminata dönüştürülmesi zorunludur.

İşveren, işçiyi çalıştırmakta temerrüde düşerse işçi, çalışmaksızın ücrete hak kazanır. İşverenin temerrüdü; işçiyi kabul etmemek, işi hazır bulundurmamak veya iş sözleşmesini haksız olarak feshetmek gibi biçimlerde ortaya çıkabilir. Bu hâlde işçi, başka işten kazandığı ya da kazanmaktan kaçındığı miktarı ücretinden mahsup etmeksizin tam ücrete hak kazanır; ancak mahkeme orantılılık ilkesi çerçevesinde indirilebileceğine karar verebilir. Bu düzenleme, 4857 m.21 kapsamındaki işe iade ve boşta geçen süre ücretinin hukuki temelini destekler. 2026 itibarıyla işe iade davasında hükmedilen boşta geçen süre ücretinin üst sınırı 4 aylık brüt ücret olup asgari ücretli işçi için bu tutar ≈ 132.120 TL'dir.

Taraflardan biri, bildirim sürelerine uymaksızın iş sözleşmesini feshederse karşı taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat isteyebilir. Bu tazminat ihbar tazminatının TBK'daki karşılığıdır ve 4857 m.17'deki düzenlemeyle paralel işler; ancak 4857 kapsamı dışındaki iş ilişkilerinde (örneğin bağımsız hizmet sözleşmeleri) birincil dayanak TBK m.412'dir. İhbar tazminatı brüt ücret üzerinden hesaplanır; hesaplamada çıplak ücrete ek olarak ikramiye, prim ve düzenli nitelikteki sosyal yardımlar da dikkate alınır. 2026 itibarıyla 3 yılı aşkın kıdemi bulunan asgari ücretli bir çalışan için 8 haftalık ihbar tazminatı brüt ≈ 60.978 TL'dir. Kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75 olup bu değerler ihbar tazminatı hesabında dolaylı olarak etkili olan referans tutarlardır.