Türk Borçlar Kanunu — İşçinin Temel Borçları

İşçi, kural olarak işini bizzat yapmakla yükümlüdür. Aksi sözleşmede kararlaştırılmadıkça işçi edimini üçüncü bir kişiye devredemez ve bu edimin ifasını devredemez. Ancak sözleşmede ya da teamülde aksine bir düzenleme varsa ya da işin niteliği bunu zorunlu kılıyorsa yardımcı kişilerden yararlanılabilir. Bu ilke, iş sözleşmesinin kişisellik niteliğinin bir yansımasıdır; işverenin işçinin kişisel niteliklerini ve güvenilirliğini göz önünde bulundurarak sözleşme kurduğu varsayılır. İşçinin haklı sebep olmaksızın işini bizzat yapmaktan kaçınması, işverene sözleşmeyi derhal feshetme hakkı tanıyabilir.

İşçi, yüklendiği işi özenle yapmak ve işverenin haklı menfaatlerini korumak, özellikle işletme sırlarını saklamakla yükümlüdür. İşçi, hizmet ilişkisi devam ettiği sürece, sadakat borcuna aykırı olarak bir ücret karşılığında üçüncü kişiye hizmette bulunamaz. İşçi, iş ilişkisi süresince edindiği, özellikle üretim ve iş sırları niteliğindeki bilgileri, hizmet ilişkisinin sona ermesinden sonra da yetkisiz olarak kullanamaz veya başkalarına açıklayamaz. Ancak bu bilgilerin yasal yollardan öğrenilmesi ya da kamuoyunca bilinmesi hâlinde sadakat yükümlülüğü sona erer. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL.

İşçi, iş görme borcunu yerine getirirken işverenin haklı menfaatlerini gözeterek, zorunlu hâllerde normal çalışma süresinin üzerinde de çalışmakla yükümlüdür. Fazla çalışma, zorunluluktan kaynaklanmalı ve işçinin sağlığına zarar vermemeli, ayrıca sözleşmede kararlaştırılan ya da örf ve âdetle belirlenen sınırı aşmamalıdır. Fazla çalışma yükümlülüğü sınırsız değildir; iş sözleşmesindeki düzenleme ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesiyle öngörülen yıllık 270 saatlik tavan birlikte uygulanır. Fazla çalışma karşılığında işçiye ek ücret ya da serbest zaman verilmesi zorunludur.

İşçi, işini görürken işverenin ona teslim ettiği malları, araç ve gereçleri özenle kullanmak ve korumakla yükümlüdür. İşçi, görevi sırasında üçüncü kişilerden işveren adına aldığı paraları ve diğer değerleri gecikmeksizin işverene teslim etmek, bunlarla ilgili hesabını vermek zorundadır. İşçi, bu yükümlülüğünü yerine getirmez ya da işverenin mallarını kendisi için kullanırsa, bu durum işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkını doğurabilir.

Fiil ehliyetine sahip olan işçi, işverene karşı, sözleşmenin sona ermesinden sonra herhangi bir biçimde onunla rekabet etmekten, özellikle kendi hesabına rakip bir işletme açmaktan, başka bir rakip işletmede çalışmaktan veya bunların dışında, rakip işletmeyle başka türlü bir menfaat ilişkisine girişmekten kaçınmayı yazılı olarak üstlenebilir. Rekabet yasağı kaydı, ancak hizmet ilişkisi işçiye müşteri çevresi veya üretim sırları ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkânı sağlıyorsa ve bu bilgilerin kullanılması işveren için önemli bir zarar doğurabilecek nitelikteyse geçerlidir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; SGK işveren prim payı %21,75; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL.

Rekabet yasağı, işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı olarak tehlikeye düşürecek biçimde yer, zaman ve işin türü bakımından uygun olmayan sınırlamalar içeremez. Yasak, özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz. Hâkim, aşırı nitelikteki rekabet yasağını, bütün koşulları serbestçe değerlendirerek kapsamını daralttıktan sonra geçerli sayabilir ya da hükmü geçersiz kılabilir. Coğrafi bakımdan tüm Türkiye'yi kapsayan ya da süre olarak 2 yılı aşan rekabet yasağı hükümleri, işverence makul tazminat ödenmesi koşuluna bağlanmamışsa Yargıtay tarafından geçersiz kabul edilmektedir.