İSG Kanunu — Çalışanın Yükümlülükleri ve Hakları (m.13–19)

Ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar kurula, kurulun bulunmadığı işyerlerinde ise işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasına karar verilmesini talep edebilir. Kurul acil durumlarda, işveren ise talebi alır almaz toplandıktan sonra karar verir; talep ve karar yazılı kayıt altına alınır. Çalışanlar, ciddi ve yakın tehlike durumunun varlığı konusunda aynı sektördeki çalışanlarla ve teknik uzmanlarla danışabilirler. Ciddi, yakın ve önlenemeyen tehlike durumunda işçiler gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilirler. Çalışmaktan kaçınma hakkı kullanıldığında işçinin iş sözleşmesi askıya alınmış sayılır; bu sürede ücret ödenmeye devam eder. İşçi, çalışmaktan kaçınma hakkını, 4857 sayılı İş Kanunu m.24 uyarınca haklı nedenle fesih hakkıyla birlikte de kullanabilir. Çalışmaktan kaçınan işçi, tehlikenin devam ettiğini ispat yükümlülüğündedir; tehlikenin somut ve ciddi olduğunu gösteren koşullar mevcutsa işverenin aksi ispat yükü doğar. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

İşveren, çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermek zorundadır. Bu eğitim; işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi hâlinde ya da yeni teknoloji uygulamalarında verilir. Eğitimler düzenli aralıklarla tekrarlanır. Eğitimler; işyerindeki riskler ve bunlardan korunma yolları, kişisel koruyucu donanımların kullanımı, iş kazası ve meslek hastalıklarının bildirim usulleri, acil durum prosedürleri, ergonomi ve kas-iskelet sağlığı ile yangın, tahliye ve ilk yardım konularını kapsar. Eğitim süresi çalışma süresinden sayılır; eğitim masrafları çalışana yansıtılamaz. Az tehlikeli işyerlerinde en az sekiz saat, tehlikeli işyerlerinde en az on iki saat, çok tehlikeli işyerlerinde en az on altı saat temel eğitim verilmesi zorunludur. Yenileme eğitimleri asgari iki yılda bir tekrarlanır. Eğitime katılmayan çalışanlara görev ve sorumlulukları kısmen kısıtlanabilir; bu durum iş sözleşmesini sona erdirme gerekçesi değildir. İşveren, eğitimlerin gerçekleştirildiğini belgelemek ve kayıtları iş müfettişine ibraz etmek üzere saklamakla yükümlüdür. 6331 m.26 uyarınca eğitim yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverenlere her çalışan başına idari para cezası uygulanır. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

Çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili aldıkları eğitim ve işverenin bu konudaki talimatları doğrultusunda, kendilerinin ve hareketlerinden veya yaptıkları işten etkilenen diğer çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür. Bu çerçevede çalışanlar; a) İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tehlikeli madde, taşıma ekipmanı ve diğer üretim araçlarını kurallara uygun şekilde kullanmak; b) Kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve korumak; c) İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tesis ve binalarda sağlık ve güvenlik yönünden ciddi ve yakın bir tehlike ile kusur veya eksikliği, hemen işverenin belirlediği kişilere bildirmek; d) Teftişe yetkili kişilerin yürüteceği her muayene ve araştırmada işbirliği yapmak ile yükümlüdür. Çalışan, yükümlülüklerini kasıt veya ağır ihmal ile ihlal etmişse işveren 4857 sayılı İş Kanunu m.25/II çerçevesinde iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Kişisel koruyucu donanımın kullanılmamasına rağmen iş kazası meydana gelirse çalışanın kendi kusuru oranında tazminat indirimine gidilebilir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.