İSG Kanunu – Çalışanların Yükümlülükleri ve Eğitim Hakkı (Madde 16-17)

Çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili aldıkları eğitim ve işverenin bu konudaki talimatları doğrultusunda, kendilerinin ve hareketlerinden veya yaptıkları işten etkilenen diğer çalışanların sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürmemek için: a) İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tehlikeli madde, taşıma ekipmanı ve diğer üretim araçlarını kurallara uygun şekilde kullanmak. b) Kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve korumak. c) İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tesis ve binalarda sağlık ve güvenlik yönünden ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaştıklarında ve koruma tedbirlerinde bir eksiklik gördüklerinde, işverene veya çalışan temsilcisine derhal haber vermek. d) Teftişe yetkili makam tarafından işyerinde tespit edilen noksanlık ve mevzuata aykırılıkların giderilmesi konusunda, işveren ve çalışan temsilcisi ile iş birliği yapmak. e) Kendi görev alanında, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için işveren ve çalışan temsilcisi ile iş birliği yapmak ile yükümlüdür. Çalışanların bu yükümlülükleri yerine getirmeleri, işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. 2026 yılı itibarıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSG denetimlerinde KKD kullanımı ve eğitim kayıtlarını öncelikli incelemektedir.

İşveren, çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermek zorundadır. Bu eğitim özellikle; işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi halinde ve yeni teknoloji uygulamaya konulması halinde verilir. Eğitimler, değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenilenir ve gerektiğinde periyodik olarak tekrarlanır. Çalışan temsilcileri özel olarak eğitilir. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde; yapılacak işe uygun olmadığı iş sağlığı ve güvenliği yönünden sağlık raporu ile belgelenen işçiler çalıştırılamaz. Eğitimin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz ve eğitimler çalışma saatleri içinde yapılır; çalışma saatleri dışında yapılması halinde bu süreler fazla çalışma sayılır. Eğitimler en az 16 saatlik temel iş sağlığı güvenliği programını kapsamalı; risk sınıfına göre belirtilen periyotlarda (az tehlikeli: 3 yıl, tehlikeli: 2 yıl, çok tehlikeli: 1 yıl) yenilenmelidir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

Ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar kurula, kurulun bulunmadığı işyerlerinde ise işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasını talep edebilir. Kurul acilen toplanarak, işveren ise derhâl kararını verir ve durumu tutanakla tespit eder. Karar, çalışana ve çalışan temsilcisine yazılı olarak bildirilir. Kurul veya işverenin çalışanın talebi yönünde karar vermesi hâlinde çalışan, gerekli tedbirler alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir. Çalışanların çalışmaktan kaçındığı dönemdeki ücreti ile diğer hakları saklıdır. Çalışanlar ciddi ve yakın tehlikenin önlenemez olduğu durumlarda bireysel ya da toplu olarak işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk ederek belirlenen güvenli yere gider. Bu hareketlerinden dolayı çalışanlara sözleşmelerine aykırı davrandıkları gerekçesiyle herhangi bir yaptırım uygulanamaz.