İSG Kanunu — Çalışanların Yükümlülükleri ve Hakları

Çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği konusunda aldıkları her türlü eğitim ve talimat doğrultusunda işverenle iş birliği yaparak çalışmakla, iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili aldıkları eğitim ve talimatlar çerçevesinde çalışmakla, işyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tehlikeli madde, taşıma ekipmanı ve diğer üretim araçlarını kurallara uygun biçimde kullanmakla, kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve korumakla, işyerindeki makine, araç, gereç, tesisatı ve kişisel koruyucu donanımı keyfi olarak çıkarmamak ve değiştirmemekle yükümlüdür. Çalışanlar ayrıca gördükleri hataları, iş sağlığı ve güvenliğini etkileyebilecek durumları ve kendilerinin ya da diğer kişilerin güvenliğine zarar verebilecek herhangi bir eksikliği işverene veya çalışan temsilcisine bildirmekle yükümlüdür.

Ciddi ve yakın tehlike ile karşılaşan çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği kuruluna, kurulun bulunmadığı işyerlerinde ise işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasını isteyebilir. Kurulun ya da işverenin ciddi ve yakın tehlikenin varlığını tespit etmesi halinde çalışan, tehlikenin giderilmesi için gerekli tedbirler alınana kadar çalışmaktan kaçınabilir. Bu hakkın kullanımı nedeniyle çalışanın ücretinden veya özlük haklarından herhangi bir kesinti yapılamaz. İş sözleşmesiyle çalışanların çalışmaktan kaçındığı dönem, iş sözleşmesinin askıda kaldığı süre sayılır.

İşveren; işyerinden seçilmiş ya da sendika tarafından görevlendirilmiş çalışan temsilcilerinin iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin çalışmalara katılımını sağlamak, bu kişilere eğitim vermek, bu kişilerin görüş bildirmesine ve öneride bulunmasına imkân tanımak ve çalışanların bu kişilerle iletişim kurabilmesi için gerekli koşulları oluşturmak zorundadır. Çalışan temsilcileri görevleri nedeniyle dezavantajlı bir konuma getirilemez. İşyerinde birden fazla çalışan temsilcisinin bulunması halinde bunlar arasından baş temsilci seçilir. On ile elli arasında çalışanı olan işyerlerinde bir, elli ile yüz arasında çalışanı olan işyerlerinde iki, yüzden fazla çalışanı olan işyerlerinde ise çalışan sayısına orantılı olarak daha fazla çalışan temsilcisi seçilir.

İşveren, çalışanları ve çalışan temsilcilerini işyerinde karşılaşılabilecek sağlık ve güvenlik riskleri, koruyucu ve önleyici tedbirler, kendileri ile ilgili yasal hak ve sorumluluklar ve ilk yardım, yangın ile tahliye işleri konularında bilgilendirmek zorundadır. İşveren, çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili eğitim vermek zorundadır. Bu eğitim özellikle işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi halinde ve yeni teknoloji uygulamaya konulmasında yapılır. Eğitimler, çalışma saatleri içinde gerçekleştirilir; eğitim süreleri çalışma süresinden sayılır. Eğitim giderleri çalışanlara yansıtılamaz ve çalışanların ücretinden herhangi bir kesinti yapılamaz.

İşveren, görüşlerinin alınması, mesleki riskler, koruyucu ve önleyici tedbirler, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili bilgilerin çalışanlara iletilmesi konularında çalışanlara veya temsilcilerine danışmak zorundadır. Çalışanlar veya temsilcileri, iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin aldıkları önlemler konusunda işverene öneride bulunabilir. İşveren, bu önerileri değerlendirerek uygulayıp uygulamayacağını gerekçesi ile birlikte çalışanlara bildirmek zorundadır. Çalışanlar, ciddi ve yakın tehlike oluştuğunu bildirmeleri nedeniyle hiçbir şekilde dezavantajlı bir duruma düşürülemez. Bu kapsamda işten çıkartılamaz, ücretleri kesilemez ya da başka bir yaptırımla karşılaştırılamaz.