İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — İşverenin Genel Yükümlülükleri (m.4, 5)

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamak için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; çalışanlar da iş sağlığı ve güvenliği alanındaki zorunlu önlemlere uymakla yükümlüdür. İşveren, mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hâle getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar. İşveren, işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukları giderir. Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır. Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önünde bulundurur. Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz. İşverenin yükümlülükleri yerine getirilmemesi hâlinde her bir ihlal için ayrı ayrı idari para cezası uygulanır; ölümlü iş kazalarında ağırlaştırıcı hükümler devreye girer. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi içtihadı uyarınca, risk değerlendirmesinin hiç yapılmamış olması tek başına işverenin ağır ihmalinin kanıtı sayılır ve tazminat davalarında kusur oranını belirleyici biçimde etkiler. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

İşveren, 4. maddedeki yükümlülükleri yerine getirirken aşağıdaki ilkeleri göz önünde bulundurur: (a) Risklerden kaçınmak. (b) Kaçınılması mümkün olmayan riskleri değerlendirmek. (c) Risklerle kaynağında mücadele etmek. (ç) İşin kişilere uygun hâle getirilmesi için işyerinin tasarımında, iş ekipmanları ile çalışma ve üretim yöntemlerinin seçiminde özen göstermek; özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe olumsuz etkilerini en aza indirmek. (d) Teknik gelişmelere uyum sağlamak. (e) Tehlikeli olan yerine tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanı tercih etmek. (f) Teknoloji, iş organizasyonu, çalışma koşulları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamındaki faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek. (g) Toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek. (ğ) Çalışanlara uygun talimatlar vermek. Bu ilkelerin somut karşılıkları şöyle sıralanabilir: yüksekte çalışmalarda toplu koruma sistemi olarak önce güvenlik ağı ve çalışma platformu kurulmalı; bireysel koruyucu donanım (emniyet kemeri) ancak toplu önlemlerin yeterli olmadığı hâllerde devreye girmelidir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi, toplu koruma önlemlerine öncelik tanımayan işverenin (g) bendi ihlali gerekçesiyle kusur oranının yüksek tutulması gerektiğini istikrarlı biçimde vurgulamaktadır. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.