İSG Kanunu — İşveren Yükümlülükleri ve Çalışan Eğitimi (m.4, 5, 17)

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamak için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak zorundadır. Bu kapsamda işveren; mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, koşulların düzenlenmesi ve önlemlerin uyarlanması ile risk değerlendirmesi yapılması ya da yaptırılması yükümlülüklerini yerine getirmelidir. İşverenin yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde çalışanların ekonomik yük altına sokulması yasaktır; yani ISG tedbirlerinin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz. İşveren, işyerinin tehlike sınıfına göre iş sağlığı ve güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi görevlendirmek ya da ortak sağlık ve güvenlik biriminden (OSGB) hizmet satın almakla yükümlüdür. Az tehlikeli işyerlerinde (10'dan az çalışan) işveren, gerekli eğitimi almak koşuluyla bizzat ISG uzmanı ve işyeri hekimi yükümlülüğünü üstlenebilir. 2026 itibarıyla az tehlikeli: 6 yılda bir risk değerlendirmesi yenileme, tehlikeli: 4 yılda bir, çok tehlikeli: 2 yılda bir. Brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL.

İşveren, risklerden korunma konusunda aşağıdaki önleme hiyerarşisine uymak zorundadır (m.5): a) Risklerden kaçınmak; b) Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek; c) Riskleri kaynağında önlemek; d) İşi kişilere uygun hâle getirmek; e) Teknik gelişmelere uyum sağlamak; f) Tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek; g) Teknoloji, iş organizasyonu, çalışma koşulları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamıyla ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek; h) Toplu korunma önlemlerine, kişisel korunma önlemlerine göre öncelik vermek; ı) Çalışanlara uygun talimatlar vermek. Bu maddedeki sıralama; kişisel koruyucu donanımın (KKD) ancak toplu önlemlerle riskin yeterince azaltılamaması hâlinde başvurulacak son çare olduğunu ortaya koyar. Yargıtay, işvereni m.5 kapsamında değerlendirirken önleme hiyerarşisine uyulup uyulmadığını kusur belirlemede esas almaktadır. İşveren, bu ilkelere aykırı davranışı nedeniyle hem idari para cezasına (6331 m.26) hem de iş kazası/meslek hastalığı durumunda tazminat sorumluluğuna muhatap olabilir.

İşveren, çalışanlara işe başlamadan önce ve çalışma yeri ya da iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi hâlinde ya da yeni teknoloji uygulamaya konulmasında gerekli ISG eğitimini vermekle yükümlüdür. Eğitim; işe özgü riskler, korunma yolları, yapılacak işler ve olası kazalar konularını kapsamalıdır. Eğitim süresi çalışma süresinden sayılır; eğitim maliyeti çalışana yükletilemez. Az tehlikeli işyerlerinde çalışanlar için temel ISG eğitimi süresi 8 saat, tehlikeli işyerlerinde 12 saat, çok tehlikeli işyerlerinde 16 saattir. Eğitim periyodik olarak tekrarlanmak zorundadır; kaza geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana ek eğitim verilmesi zorunludur. ISG eğitimini vermeden çalışan işleten işverene 2026 yılı itibarıyla her çalışan başına idari para cezası uygulanmaktadır (6331 m.26/1-c). Eğitim belgelerinin (katılım listesi, eğitim içeriği, eğitimcinin niteliğini gösteren belgeler) en az 5 yıl saklanması gerekir. 2026 itibarıyla brüt asgari ücret: 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı: 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı: %21,75.