İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — İşveren Yükümlülükleri ve Risk Değerlendirmesi (m.4, 10)

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamak için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hâle getirilmesi için çalışmalar yapmak ve mevcut durumu iyileştirmek ile çalışanların denetimini sağlamak zorundadır. İşverenin yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde şu ilkeler esas alınır: risklerden kaçınmak, kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek, risklerle kaynağında mücadele etmek, işin kişilere uygun olmasını sağlamak, teknik gelişmelere uyum sağlamak, tehlikeli olanı tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek, teknoloji, iş organizasyonu, çalışma koşulları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamıyla ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek, toplu koruma tedbirlerine kişisel koruma tedbirlerine göre öncelik vermek, çalışanlara uygun talimatlar vermek. Yargıtay, iş kazası tazminat davalarında işverenin bu madde kapsamındaki genel yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini araştırmakta; yükümlülüklerin yerine getirilmediğinin tespiti hâlinde ağır kusur uygulamaktadır. İşverenin mali güçlük, habersizlik veya alt işveren kullanımı gibi savunmaları bu genel yükümlülüğü ortadan kaldırmaz; asıl işveren her hâlde 6331 m.4 kapsamında sorumlu tutulur. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

İşveren; iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Risk değerlendirmesi yapılırken şu hususlar dikkate alınır: belirli risklerden etkilenecek çalışanlar ile kullanılan iş ekipmanı, kimyasal madde ve müstahzarlar, işyerinin tertip ve düzeni, genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplar ile kadın çalışanların durumu. Risk değerlendirmesi; işyerinin tamamı için değişen koşulların ortaya çıkması hâlinde, iş kazası veya meslek hastalığı meydana gelmesi durumunda, çalışma ortamına ait sağlık ve güvenlik ölçüm ve araştırma sonuçlarına göre ve 6 yılı aşmayan aralıklarla yenilenmek zorundadır. Tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde bu süre 4 ve 2 yıl olarak belirlenmiştir. Risk değerlendirmesi yapılmaması hâlinde 6331 m.26 ve m.27 kapsamında ağır idari para cezaları uygulanır: 2026 itibarıyla risk değerlendirmesi yaptırmayan işverenler her çalışan için ayrı ayrı hesaplanan ve yıllık güncellenen idari para cezasıyla karşılaşmaktadır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ve iş kazası tazminat davalarına bakan mahkemeler, geçerli bir risk değerlendirmesinin yapılmamış olmasını veya risk değerlendirmesinin içeriğinin yetersizliğini işverenin ağır kusur oluşturduğunun en güçlü kanıtlarından biri olarak değerlendirmektedir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.