İSG Kanunu — İşverenin Genel Yükümlülükleri ve Risk Değerlendirmesi (m.4-5-10)

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesi; işverenin çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamak için gerekli her türlü önlemi almakla, araç ve gereçleri noksansız bulundurmakla, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen koşullara uygun hâle getirilmesi için çalışmalar yapmakla ve işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını denetlemekle yükümlü olduğunu düzenler. Madde ayrıca işverenin yükümlülüklerini yerine getirirken uyması gereken temel ilkeleri sıralamaktadır: Risklerden kaçınmak, kaçınılması mümkün olmayan riskleri değerlendirmek, risklerle kaynağında mücadele etmek, işin kişilere uygun hâle getirilmesini esas almak, teknik gelişmelere uyum sağlamak, tehlikeli olanı tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek, teknoloji, iş organizasyonu, çalışma koşulları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamıyla ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek, toplu koruma tedbirlerine, kişisel koruma tedbirlerine göre öncelik vermek ve çalışanlara gerekli talimat ve bilgiyi vermek. İşveren; bu yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbiri almak, organizasyonu yapmak, gerekli araç ve gereçleri sağlamak zorundadır. Çalışana mali yük yüklenemez. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadı, 6331 m.4 kapsamındaki yükümlülüklerin ihlalini iş kazası tazminat davalarında ağır işveren kusuru olarak nitelendirmektedir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

6331 sayılı Kanun'un 5. maddesi; işverenin alacağı önlemlerde esas alması gereken riskten korunma ilkelerini özel olarak düzenlemekte ve daha kapsamlı 4. maddeyi tamamlamaktadır. Bu ilkeler sırasıyla şunlardır: risklerden kaçınmak; kaçınılması mümkün olmayan riskleri değerlendirmek; risklerle kaynağında mücadele etmek; işi bireye uygun hâle getirmek için işyerinin tasarımında, iş ekipmanı ile çalışma ve üretim yöntemlerinin seçiminde öncelikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun olumsuz etkilerini azaltmak, sağlık ve güvenlik şartlarını iyileştirmek amacıyla planlama yapmak; teknik gelişmelere uyum sağlamak; tehlikeli olanı tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek; teknoloji, iş organizasyonu, çalışma koşulları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamıyla ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek; toplu koruma tedbirlerine, bireysel koruma tedbirlerine göre öncelik vermek; çalışanlara uygun talimatlar vermek. Madde 5 kapsamındaki ilkelerin tamamı bütüncül bir iş güvenliği yönetim sistemi anlayışını yansıtmaktadır. İSG Kanunu'nda öngörülen bu ilkelere aykırılık; hem idari para cezası hem de iş kazası gerçekleştiğinde işverenin tam veya ağır kusurlu sayılmasına yol açmaktadır. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

6331 sayılı Kanun'un 10. maddesi; işvereni, işyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikeleri ve bu tehlikelere maruz kalabilecek kişileri belirleme, tehlikenin gerçekleşme olasılığı ile gerçekleştiğinde yol açacağı kayıpların büyüklüğünü değerlendirerek riskin kabul edilebilir seviyenin üzerinde olup olmadığına karar verme ve gerekli önlemleri alma yükümlülüğünü düzenlemektedir. Risk değerlendirmesi çalışması aşağıdaki temel adımları kapsar: Tehlikelerin tanımlanması; risk skoru belirleme (Olasılık × Şiddet); risk düzeylerine göre önceliklendirme; kontrol önlemlerinin uygulanması; uygulamanın etkinliğinin izlenmesi. Risk değerlendirmesi; işe başlamadan önce yapılmalı, işyerinde bir değişiklik gerçekleştiğinde, iş kazası veya meslek hastalığı meydana geldiğinde ya da çalışma ortamına ilişkin sağlık ve güvenlik bilgilerinin değişmesi hâlinde yenilenmelidir. Kural olarak risk değerlendirmesi yenilenmesi için belirli aralıklar öngörülmemiş olsa da Yönetmelik hükümleri belirli tehlike sınıfları için periyodik güncelleme zorunlu kılmaktadır. Risk değerlendirmesi belgesi en az beş yıl işyerinde saklanmak zorundadır. Risk değerlendirmesi yapmayan işverenler 6331 m.26 kapsamında ağır idari para cezasıyla karşılaşır; ayrıca iş kazası hâlinde işveren kusurunun tespitinde risk değerlendirmesinin bulunmaması ağırlaştırıcı unsur olarak değerlendirilir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.