6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — İşveren Yükümlülükleri

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamak için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak zorundadır. İşveren, mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbiri almak, organizasyonu yapmak, gerekli araç ve gereçleri sağlamak, sağlık ve güvenlik tedbirlerini değişen şartlara uygun hale getirmek ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapmakla yükümlüdür. İşveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz.

İşveren; iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Risk değerlendirmesi; tehlikelerin tanımlanması, risklerin belirlenmesi ve analizi ile risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılmasını kapsar. Risk değerlendirmesi; işyerinin taşıdığı tehlike sınıfına göre çok tehlikeli işyerlerinde 2 yılda bir, tehlikeli işyerlerinde 4 yılda bir, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir yenilenmesi zorunludur. Ayrıca iş kazası, meslek hastalığı, tehlikeli durum veya tehlikeli davranış tespit edildiğinde, çalışma ortamı koşullarını etkileyen teknolojik, ekonomik veya organizasyonel değişiklikler yapıldığında güncelleme yapılır.

Ciddi ve yakın tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliği kuruluna, kurulun bulunmadığı işyerlerinde ise işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasına karar verilmesini talep edebilir. Çalışanlar, gerekli tedbirler alınıncaya kadar tehlike bulunan yeri terk ederek belirlenen güvenli yerde çalışmaya devam edebilir. Çalışanların bu hakkı kullanmaları nedeniyle hakları kısıtlanamaz, bu durum işverence tehditkâr tutum ve davranış gerekçesi yapılamaz.

İşveren; bütün iş kazalarını ve meslek hastalıklarını SGK'ya, sağlık hizmeti sunucularını da Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. İş kazaları, kazanın olduğu tarihten itibaren üç iş günü içinde; meslek hastalıkları ise öğrenildiği tarihten itibaren üç iş günü içinde SGK'ya bildirilir. İşveren ayrıca 4 saatten fazla iş göremezlikle sonuçlanan iş kazalarını en geç kazanın olduğu tarihi izleyen çalışma günü bildirimde bulunmak zorundadır. Bildirimi yapılmayan iş kazaları nedeniyle ortaya çıkan masrafların tümü işverene rücu edilir.

İşveren, çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermek zorundadır. Bu eğitim; işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi halinde ve yeni teknoloji uygulamaya konulmasında verilir. Eğitimler, değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenilenir; gerektiğinde ve düzenli aralıklarla tekrarlanır. Çalışan başına verilmesi gereken asgari eğitim süreleri; az tehlikeli işyerlerinde 8 saat, tehlikeli işyerlerinde 12 saat, çok tehlikeli işyerlerinde 16 saattir. Eğitim maliyeti çalışanlara yansıtılamaz ve eğitimler mesai saatleri içinde yapılır.

6331 sayılı Kanun yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverenlere idari para cezası uygulanır. Başlıca yaptırımlar (2026 değerleriyle): Risk değerlendirmesi yapmama: her yükümlülük için 156.294 TL; iş kazası bildirimi yapılmaması: 156.294 TL; çalışanlara eğitim vermeme: çalışan başına 7.815 TL; iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturmama: 156.294 TL. Cezalar, Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararlarına bağlı olarak her yıl güncellenmektedir.