İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — İşveren Yükümlülükleri (m.4–5)

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamak için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, sağlık ve güvenlik tedbirlerini değişen koşullara uygun hâle getirmek ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapmakla yükümlüdür. İşveren bu yükümlülükleri yerine getirirken aşağıdaki temel ilkelere uymak zorundadır: a) Risklerden kaçınma; b) Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etme; c) Risklerle kaynağında mücadele etme; d) İşi kişilere uygun hâle getirme; e) Teknik gelişmelere uyum sağlama; f) Tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirme; g) Teknoloji, iş organizasyonu, çalışma koşulları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamıyla ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirme; h) Toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik verme; ı) Çalışanlara uygun talimatlar verme. Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınmasında işverenin mali durumu, mal varlığı ve istihdam ettiği çalışan sayısı dikkate alınmaz; yükümlülük mutlaktır. İşveren bu yükümlülüklerin yerine getirilmesini çalışanlar veya dış kuruluşlar aracılığıyla yaptırıyorsa bu yükümlülükler işverenden devredilmiş sayılmaz; asıl sorumluluk işverene aittir. 2026 itibarıyla 6331 m.26 kapsamındaki idari para cezaları: İSG uzmanı görevlendirmeme hâlinde aylık 50.000 TL; işyeri hekimi görevlendirmeme hâlinde aylık 50.000 TL; acil durum planı yapmama hâlinde 30.000 TL; risk değerlendirmesi yapmama hâlinde 30.000 TL. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Risk değerlendirmesi; tehlikelerin tanımlanmasını, risklerin olasılık ve ağırlıklarına göre sınıflandırılmasını ve kontrol tedbirlerinin belirlenmesini kapsar. Risk değerlendirmesi sürecinde aşağıdaki hususlar dikkate alınır: a) Belirli risklerden etkilenecek çalışanların durumu; b) Kullanılacak iş ekipmanı ile kimyasal madde ve preparatların seçimi; c) İşyerinin tasarımı veya yeniden düzenlenmesi. İşveren risk değerlendirmesini ve sonuçlarını yazılı hâle getirmekle yükümlüdür; bu yükümlülük iş kazası veya meslek hastalığı sonrasında açılacak davalarda işverenin kusur tespitinde belirleyici delil niteliği taşır. Risk değerlendirmesi; işyerinde tehlikeli ya da çok tehlikeli sınıfta yer alıyorsa çok tehlikeli işyerlerinde en fazla iki yılda bir, tehlikeli işyerlerinde dört yılda bir, az tehlikeli işyerlerinde altı yılda bir yenilenmek zorundadır; iş kazası, meslek hastalığı veya yakın tehlike hâllerinde ise derhal güncellenir. Risk değerlendirmesinde kullanılan yöntemler arasında Fine-Kinney, L-Tipi matris, HAZOP ve benzeri teknikler yer almakta; seçilen yöntemin işyerinin niteliğine uygun olması gerekmektedir. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (RG: 29.12.2012) ayrıntılı usul ve esasları düzenlemekte; değerlendirmeye çalışan temsilcisinin katılımının sağlanması zorunlu tutulmaktadır. Risk değerlendirmesi yapılmaması hâlinde 6331 m.26/1-c uyarınca 2026 yılında 30.000 TL idari para cezası uygulanır; aynı zamanda iş kazasına sebebiyet verilmesi hâlinde cezai ve hukuki sorumluluk doğar.