İSG Kanunu — Kişisel Koruyucu Donanım Yükümlülüğü (Madde 11)

Risklerin, toplu korunma tedbirleriyle veya iş organizasyonu ile önlenememesi ya da yeterince azaltılamaması durumunda işveren, kişisel koruyucu donanımları temin etmek ve çalışanlara kullandırmak zorundadır. Kişisel koruyucu donanımlar; (a) Risklere karşı etkin koruma sağlamak amacıyla tasarlanmış ve üretilmiş olmalıdır, (b) Uygun standartlara uygun olmalıdır, (c) İşyeri koşullarına, yapılan işe ve çalışana uygun olmalıdır. Kişisel koruyucu donanımların kullanılması zorunluluğu asgari olup işverenin diğer önlemleri alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Kişisel koruyucu donanım kullanımına ilişkin eğitim vermek işverenin yükümlülüğündedir.

Kişisel koruyucu donanımlar Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği (2016/425/AB) çerçevesinde CE işareti taşımak zorundadır. Başlıca KKD türleri ve kullanım alanları: (1) Baş Koruyucuları: İnşaat, maden, enerji sektöründe baret. (2) Göz ve Yüz Koruyucuları: Kimyasal madde, kaynak, talaş çalışmalarında gözlük/maske. (3) Kulak Koruyucuları: 85 dB(A) üzeri gürültüde kulak tıkacı/koruyucu. (4) Solunum Koruyucuları: Toz, gaz, buhar veya biyolojik ajanlara maruziyette maske/cihaz. (5) El Koruyucuları: Kimyasal, mekanik ve biyolojik risklerde eldiven. (6) Ayak Koruyucuları: Düşen cisim veya kayma riskinde çelik burunlu ayakkabı. (7) Beden Koruyucuları: Yüksekten düşme riskinde emniyet kemeri/paraşüt tipi bağlantı. Risk değerlendirmesi yapılmaksızın KKD seçimi yapılamaz; seçim risk değerlendirmesi sonuçlarına dayanmalıdır.

KKD'lerin temini ve bakımı tamamen işveren sorumluluğundadır; çalışandan bu giderler için herhangi bir ücret talep edilemez. İşveren; (1) KKD'leri risk değerlendirmesine uygun biçimde seçmeli, (2) Her çalışana kişisel olarak uygun KKD sağlamalı (uyumsuz beden/ebat verilmesi yükümlülüğü yerine getirmez), (3) KKD'lerin temizlik, bakım ve periyodik kontrolünü sağlamalı, (4) Hasarlı veya ömrünü tamamlamış KKD'leri değiştirmeli, (5) KKD teslimini zimmet fişiyle belgelemeli ve kayıtları en az 5 yıl saklamalıdır. 2026 yılında KKD yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverene 6331 sayılı Kanun m.26 kapsamında her eksiklik için idari para cezası uygulanmakta olup bu tutar 2026 yılında çalışan başına 10.000 TL ile 50.000 TL arasında değişebilmektedir.

6331 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca çalışanlar, işveren tarafından sağlanan KKD'leri usulüne uygun kullanmak ve iş sonrasında muhafaza etmek zorundadır. Çalışanın KKD kullanmaması; (1) Disiplin cezasına konu olabilir, (2) İş kazası halinde işçinin kusur oranını artırır ve tazminat miktarını düşürebilir. Yargıtay 21. HD kararlarına göre (2023/4812 E.) işçinin KKD takmaması halinde iş kazasında işçi kusur payı %20–40 arasında belirlenebilmektedir. Ancak işverenin KKD'yi temin etmemesi veya yetersiz KKD sağlaması kusur oranını ağırlaştırır. Çalışanın KKD kullanmayı defalarca reddetmesi, 4857 m.25/II-h kapsamında haklı fesih gerekçesi sayılabilir.