İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — Risk Değerlendirmesi ve Acil Durum Planı

İşveren; iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır. Risk değerlendirmesinde çalışanların maruz kalabileceği tehlikeler ve bu tehlikelerden kaynaklanan riskler belirlenir; değerlendirme sonuçlarına göre alınması gereken önlemler, kullanılması gereken koruyucu donanım ve ekipman tespit edilir. İşveren risk değerlendirmesini yeniden yapar veya yaptırır: Çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde en geç iki yılda bir, tehlikeli sınıftaki işyerlerinde en geç dört yılda bir, az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde en geç altı yılda bir. Buna ek olarak; işyerinde meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olaylarından sonra, işyerinde yeni bir tehlike doğurabilecek durumun ortaya çıkması halinde ya da işyerinde kullanılan maddeler, iş ekipmanı veya teknoloji değiştiğinde risk değerlendirmesi derhal yenilenmelidir. 2026 yılı denetimleri kapsamında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri risk değerlendirmesinin hem güncelliğini hem de içeriğinin yeterliliğini sorgulamaktadır. Risk değerlendirmesi olmayan veya süresi geçmiş değerlendirmeye dayanan işyerlerine 6331 m.26 uyarınca idari para cezası uygulanmaktadır.

İşveren; çalışma ortamı, kullanılan maddeler, iş ekipmanı ile çevre şartlarını dikkate alarak meydana gelebilecek acil durumları önceden değerlendirerek çalışanları ve çalışma çevresini etkilemesi mümkün ve muhtemel acil durumları belirler ve bunların olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alır. Acil durum planlarının hazırlanması ve tatbikatların yapılması zorunludur. İşveren; acil durumlarla mücadele için işyerinin büyüklüğü ve taşıdığı özel tehlikeler ile işyerinde bulunan çalışan sayısını dikkate alarak yangınla mücadele ve ilk yardım ile tahliye işlemleri için uygun donanım sağlamak ve bu konularda önceden ilişki kurarak hazır bulunmalarını sağlamak amacıyla çalışanlar arasından bir veya birden fazla kişiyi görevlendirmek zorundadır. Görevlendirilen kişilerin eğitim alması ve tatbikata katılması sağlanmalıdır. İşyeri büyüklüğüne ve tehlike sınıfına göre yılda en az bir kez tatbikat yapılması beklenmekte; tatbikat tarihi ve sonuçları kayıt altına alınmalıdır. 2026 denetimlerinde acil durum planlarının son gerçekleştirilen tatbikat kanıtlarıyla birlikte sunulması talep edilmektedir.

Ciddi, yakın ve önlenemeyen bir tehlikenin varlığı halinde işveren; çalışanların işi bırakarak derhal çalışma yerlerinden ayrılıp güvenli bir yere gidebilmeleri için gerekli talimatı verir ve çalışanlara zarar vermeksizin tekrar çalışmaya başlamalarına izin verilebilecek olan acil durum dışındaki riskleri ortadan kaldırmak için gerekli tüm tedbirleri alır. İşveren, çalışanlara, ramak kala olaylar dahil iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili çalışanları veya işyerini etkileyen tehlike ve aksaklıkları bildirme imkânı sağlar. Çalışan, ciddi, yakın ve kaçınılmaz bir tehlike ile karşılaştığında iş sağlığı ve güvenliği kuruluna, yoksa işverene başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasını talep edebilir. Ciddi, yakın ve önlenemeyen bir tehlike durumunda çalışanların işi bırakması nedeniyle iş sözleşmesi feshedilemez; bu işçilere haksız fesih nedeniyle tazminat ödenir. 2026 yılı Yargıtay kararları, işverenin sözlü tahliye talimatını belgeleyen kayıt tutma yükümlülüğünü de vurgulamaktadır.

6331 sayılı Kanun'un 26. maddesi, İSG yükümlülüklerini yerine getirmeyen işverenlere uygulanacak idari para cezalarını düzenler. Risk değerlendirmesi yapılmaması halinde işyerinde çalıştırılan her bir çalışan için ayrı ayrı idari para cezası uygulanır. Acil durum planlarının hazırlanmaması, tahliye tatbikatının yapılmaması ve ilk yardım ile yangın ekipmanlarının eksikliği de ayrı ayrı yaptırıma tabidir. 2026 yılı itibarıyla Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararlarına paralel olarak ceza miktarları da güncellenmektedir; brüt asgari ücretin (33.030 TL) belirli katları üzerinden belirlenen cezalar, özellikle çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde ciddi mali yük oluşturmaktadır. Asgari ücrete endeksli hesaplama nedeniyle 2026 yılında idari para cezalarında önceki yıla kıyasla belirgin artış söz konusudur. İşveren bu cezalara ilgili Bölge Müdürlüğü aracılığıyla idari itiraz yoluna başvurabilir; itirazın reddi halinde idare mahkemesinde dava açılabilir.