İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — Tehlike Sınıfı, Risk Değerlendirmesi ve Acil Durum Planı (m.9–10)

İşyerleri, yürütülen işin niteliği ve tehlike potansiyeli esas alınarak çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli olmak üzere üç tehlike sınıfına ayrılır. Tehlike sınıfları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nca çıkarılan İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nde NACE Rev.2 ekonomik faaliyet sınıflandırmasına göre belirlenir. Tehlike sınıfı tespiti; iş güvenliği uzmanı görevlendirme zorunluluğunun süresi, işyeri hekimi çalıştırma yükümlülüğü ve risk değerlendirmesinin yenileme sıklığı gibi pek çok iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğünün kapsamını doğrudan etkiler. İşveren, işyerinin tehlike sınıfını faaliyete geçmeden önce belirlemek ve bu bilgiyi SGK kayıtlarına işletmekle yükümlüdür.

İşveren; çalışma ortamından kaynaklanabilecek sağlık ve güvenlik tehlikelerini belirlemek, bu tehlikeler karşısındaki risk düzeyini ölçmek ve gerekli önlemleri almak amacıyla risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Risk değerlendirmesi; tehlikelerin tanımlanması, maruz kalan kişiler ile risk düzeylerinin belirlenmesi, mevcut önlemlerin yeterliliğinin denetlenmesi ve kontrol tedbirlerine öncelik verilmesini kapsar. Risk değerlendirmesi asgari olarak şu durumlarda yenilenir: işyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması; kullanılan ekipman, madde veya iş süreçlerinde köklü değişiklik; iş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olayının meydana gelmesi; çalışma ortamına ilişkin yeni bilgiler edinilmesi. Yenileme yapılmaksızın tehlike sınıfına göre belirlenen azami süreler: az tehlikeli işyerlerinde 6 yıl, tehlikeli işyerlerinde 4 yıl, çok tehlikeli işyerlerinde 2 yılda bir.

Risk değerlendirmesi hazırlanırken çalışanların veya temsilcilerinin görüşleri alınmalıdır. Bu yükümlülük, çalışanların maruz kaldıkları tehlikeleri en iyi bilen kişiler olması nedeniyle değerlendirmenin doğruluğunu artırır ve çalışan katılımını teşvik eder. Risk değerlendirmesi; iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi başta olmak üzere konuyla ilgili uzmanlar ile çalışan temsilcisinin iş birliğiyle yürütülür. Sonuçlar yazılı olarak belgelenmeli ve işyerinde erişilebilir şekilde muhafaza edilmelidir.

İşveren; olası acil durumları önceden belirleyerek bunlara ilişkin hazırlık ve müdahale planları hazırlamak zorundadır. Acil durum planı; işyerinde var olabilecek yangın, patlama, tehlikeli madde sızıntısı, doğal afet ve kaza gibi durumlar için tahliye prosedürlerini, ilk yardım ve müdahale ekiplerini, iletişim protokollerini ve tatbikat takvimini içermelidir. Acil durum planının tüm çalışanlara aktarılması, acil çıkış yollarının işaretlenmesi ve uygun ekipman (yangın söndürücü, ilk yardım çantası vb.) bulundurulması işverenin yasal yükümlülüğü kapsamındadır. Planlara aykırılık halinde 6331 m.26 uyarınca idari para cezası uygulanır.

2026 yılı için tehlike sınıfına göre risk değerlendirmesi yenileme süreleri: az tehlikeli 6 yıl, tehlikeli 4 yıl, çok tehlikeli 2 yıl. İş güvenliği uzmanı görevlendirme yükümlülüğü: az tehlikeli işyerlerinde ayda en az 10 dakika/çalışan, tehlikeli işyerlerinde ayda en az 20 dakika/çalışan, çok tehlikeli işyerlerinde ayda en az 40 dakika/çalışan. İşyeri hekimi yükümlülüğü: benzer oranlar çerçevesinde. Risk değerlendirmesi yapılmaması halinde 6331 m.26/I-c uyarınca 2026 yılı idari para cezası alt sınırı 90.000 TL'dir (her yıl yeniden değerleme oranında artırılmaktadır). Acil durum planı hazırlanmaması halinde de ayrıca idari para cezası uygulanır. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL, kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL, SGK işveren prim payı %21,75.