Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu – Grev ve Lokavt (m.58–63)

İşçilerin, ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma koşullarını korumak veya düzeltmek amacıyla, bu Kanun hükümleri çerçevesinde toplu olarak çalışmamalarına grev denir. İşverenin toplu iş sözleşmesi müzakerelerinde anlaşmazlık çıkması hâlinde, işyerinde faaliyeti durdurmak veya işçileri işyerine sokmamak şeklindeki hareketine lokavt denir. Grev hakkı Anayasa'nın 54. maddesiyle güvence altına alınmıştır.

Toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması hâlinde, işçilerin ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma koşullarını korumak veya geliştirmek amacıyla bu Kanun hükümlerine uygun olarak yapılan greve kanuni grev denir. Kanuni greve karşı yapılan lokavt da kanuni lokavttır. Bu Kanun hükümlerine uymaksızın yapılan grev veya lokavt kanun dışı sayılır ve taraflar için hukuki ve mali sorumluluk doğurur.

Arabuluculuk aşamasında anlaşma sağlanamaması hâlinde, arabulucunun son tutanağının tebliğinden itibaren altı iş günü içinde işçi sendikası grev kararı alabilir. Grev kararı alındıktan sonra, işçi sendikası altmış gün içinde grevi uygulamaya koymak zorundadır; bu süre içinde uygulamaya konulmayan grev kararı geçersiz sayılır. Grev kararının uygulanacağı tarih, uygulamaya konulmadan en az altı iş günü önce işverene ve ilgili makamlara bildirilir.

Aşağıdaki işyerleri ve işlerde grev ve lokavt yasaktır: (a) Can ve mal kurtarma işleri, (b) Cenaze ve defin işleri, (c) Su, elektrik, doğalgaz ve petrol üretim, taşıma ve dağıtım işleri, (d) Bankacılık hizmetleri, (e) Milli Savunma Bakanlığı'na bağlı işyerleri, (f) Şehir içi toplu taşıma hizmetleri (belediye ve bağlı ortaklıklar). Yasak grev ve lokavt hallerinde Yüksek Hakem Kurulu uyuşmazlığı çözer.

Cumhurbaşkanı, genel sağlığı veya ulusal güvenliği bozucu nitelikte olduğu kanaatine vardığı grev veya lokavtı, altmış gün süreyle erteleyebilir. Erteleme süresi içinde taraflar uyuşmazlığı çözemedikleri takdirde uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulu'na taşınır. Yüksek Hakem Kurulu kararları toplu iş sözleşmesi niteliğinde kesin ve bağlayıcıdır.

Grev ve lokavt süresinde iş sözleşmeleri askıda kalır; bu süre içinde işçilere ücret ödenmez ve sosyal yardımlar yapılmaz. Kanuni grev ve lokavt süreleri kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmaz (çalışılmış sayılmaz). Kanun dışı greve katılan işçinin iş sözleşmesi, işveren tarafından 4857 m.25/II kapsamında haklı nedenle derhal feshedilebilir ve işçi kıdem tazminatını kaybeder. Grev süresinde işveren yeni işçi alamaz, ancak grev başlamadan önce işyerinde çalışan idari ve teknik personelden greve katılmayanlar çalışmaya devam edebilir.

2026 yılında Türkiye'de faaliyet gösteren işyerlerinde grev hakkının kullanılabilmesi için yetkili sendikanın toplu iş sözleşmesi bağıtlama yetkisini almış olması, arabuluculuk sürecinin tamamlanmış bulunması ve yasal bildirim sürelerine uyulması gerekmektedir. İşverenin kanuni greve karşı lokavt ilan edebilmesi için grev ilanından itibaren en az altı iş günü beklemesi ve lokavtı ilgili makamlara yazılı bildirmesi gerekir. 2026 yılı brüt asgari ücret 33.030 TL, kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL olup kanun dışı grev nedeniyle feshedilen işçi bu haklardan yararlanamaz. Grevin yasallığına ilişkin anlaşmazlıklarda iş mahkemesi yetkilidir.