6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu — TİS, Grev ve Lokavt Hükümleri

Bu Kanunda geçen 'işçi sendikası' ile bir işkolundaki işçilerin ortak ekonomik ve sosyal çıkarlarını korumak amacıyla kurulmuş tüzel kişiliğe sahip kuruluş; 'işveren sendikası' ile aynı işkolunda faaliyet gösteren işverenlerin ortak çıkarlarını korumak amacıyla kurulmuş tüzel kişiliğe sahip kuruluş; 'konfederasyon' ile değişik işkollarında en az beş sendikanın bir araya gelerek kurduğu tüzel kişiliğe sahip üst kuruluş anlaşılır. Sendikalar ve konfederasyonlar kâr amacı gütmez.

İşveren, bir işçiyi sendika üyeliği veya sendikal faaliyeti nedeniyle işten çıkaramaz, işyerini terk etmeye zorlayamaz ya da işyerinde diğer işçilerden farklı muameleye tabi tutamaz. Bu yasağa aykırı hareket eden işveren, işçiye en az bir yıllık brüt ücret tutarında sendikal tazminat öder. Sendikal nedenle yapılan feshin geçersizliğine karar verilmesi halinde işçiye ayrıca işe iade davası açma hakkı tanınır.

Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birini üye kaydeden işçi sendikası, toplu iş sözleşmesi yapmaya yetkilidir. Ayrıca toplu iş sözleşmesinin kapsamına girecek işyerinde çalışan işçilerin salt çoğunluğunu, işletme sözleşmesi için ise işletmedeki işçilerin en az yüzde kırkını üye kaydeden sendika yetkili kabul edilir. Yetki tespiti için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na başvurulur; Bakanlık SGK kayıtlarını inceleyerek 15 iş günü içinde sonucu taraflara bildirir.

Yetki belgesini alan işçi sendikası, en geç 15 gün içinde işveren veya işveren sendikasını toplu görüşmeye davet eder. Taraflar, ilk toplantı tarihinden itibaren 60 gün içinde uzlaşamazlarsa uyuşmazlık arabuluculuğa taşınır. Arabuluculuk aşamasında da anlaşma sağlanamazsa 6 iş günü içinde grev kararı alınabilir. Toplu görüşme süresi taraflarca karşılıklı rıza ile 60 gün daha uzatılabilir.

Toplu iş sözleşmesi müzakerelerinde anlaşmazlık çıkması halinde işçilerin ekonomik ve sosyal durumlarını korumak ya da geliştirmek amacıyla iş bırakmaları kanuni grevdir. Grev kararı, yetkili sendika tarafından alınır ve uygulanır; bireysel grev yoktur. Kanuni grevin başlayabilmesi için belirlenen prosedüre uyulması zorunludur; prosedür ihlali grevi kanun dışı yapar ve işveren tazminat talep edebilir.

Can ve mal kurtarma işlerinde, cenaze işlerinde ve mezarlıklarda, şehir içi su, elektrik, doğalgaz, ısınma, iletişim ve ulaşım hizmetlerinde, Türk Silahlı Kuvvetleri'ne bağlı işyerlerinde, milli güvenlik açısından stratejik nitelikte bulunan işyerlerinde ve salgın hastalık ilan edilen dönemlerde grev yasağı uygulanır. Bu işyerlerindeki uyuşmazlıklar zorunlu tahkim yoluyla Yüksek Hakem Kurulu tarafından çözümlenir.

Toplu iş uyuşmazlığı çıkması halinde işveren veya işveren sendikası, kanunda belirtilen usule uyarak işçilerin tümünün veya bir kısmının işyerinden uzaklaştırılması suretiyle lokavt yapabilir. Lokavt, ancak işçi sendikasının grev kararı aldığı ya da grev uyguladığı hallerde gündeme gelebilir. Kanun dışı lokavt için işveren işçilere tazminat ödemekle yükümlüdür.