Toplu İş Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Hükümleri

Toplu iş sözleşmesi, işçi sendikası ile işveren sendikası ya da sendika üyesi olmayan işveren arasında yapılır. Sözleşme, yazılı olarak akdedilir ve taraflarca imzalanmadan yürürlüğe girmez. Sözleşmenin süresi bir yıldan az, üç yıldan fazla olamaz; bu süre sözleşmede belirtilmek zorundadır. Sözleşme; normative hükümler (işçi-işveren ilişkisini düzenleyen çalışma koşulları, ücret, ikramiye, izin gibi maddi hükümler) ve borç doğuran hükümler (grev ve lokavt yasağı, barış yükümlülüğü gibi taraflar arası yükümlülükler) olmak üzere iki tür hükümden oluşur. Normative hükümler, toplu sözleşme kapsamındaki iş sözleşmelerine doğrudan etki eder; aksini öngören bireysel sözleşme hükümleri geçersizdir. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; toplu iş sözleşmesiyle kararlaştırılan ücret bu tabanın altına düşürülemez.

Grev; toplu iş sözleşmesi müzakerelerinin uyuşmazlıkla sonuçlanması ve arabuluculuk aşamasının da başarısızlıkla kapanması üzerine işçi sendikası tarafından alınan kararla başlatılır. Grev kararı, kararın alındığı tarihten itibaren altmış gün içinde uygulamaya konulabilir; bu süre geçirilirse karar geçersiz sayılır. İşçi sendikası, grev kararını aldıktan sonra altı iş günü öncesinden işverene ve bağlı bulunulan çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne yazılı bildirimde bulunmak zorundadır. Grev süresinde iş sözleşmeleri askıya alınır; işçilere ücret ödenmez ancak sosyal güvenlik primleri grevde geçen süre için hesaplanmaz. Greve katılmayan veya grev kapsamı dışında kalan işçilerin çalıştırılması serbesttir.

Lokavt; işçilerin topluca işe devam etmemeleri nedeniyle ya da toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığında işverenin işyerini geçici olarak kapatması suretiyle işçilerin topluca çalışmaktan alıkonulmasıdır. Lokavt kararı ancak grev kararına karşılık olarak alınabilir; salt baskı aracı olarak kullanılan lokavt hukuka aykırıdır. İşveren, lokavt kararını altı iş günü öncesinden işçi sendikasına ve çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne bildirmek zorundadır. Grev ve lokavt; tarafların anlaşması, hakem kararı, kanuni zorunluluk veya Cumhurbaşkanı kararıyla erteleme suretiyle sona erer. Sona erişin ardından iş sözleşmeleri yürürlüğe girer; bu süreçte işverenin başka işçi alması veya işyerini üçüncü kişilere devretmesi yasaklanmıştır. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.