Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu — Toplu İş Sözleşmesi Yetkisi ve Müzakere

Toplu iş sözleşmesi yapabilmek için sendikanın yetkili olması şarttır. Bir işyerinde toplu iş sözleşmesi yapabilmek için işyerinde çalışan işçilerin en az %50+1'ini temsil etmek gerekir. İşkolu düzeyinde toplu iş sözleşmesi için sendikanın ilgili işkolundaki toplam işçi sayısının en az %1'ini üye olarak kaydetmiş bulunması gerekmektedir. 2023 yılından itibaren işkolu barajı %1'e düşürülmüştür.

Toplu iş sözleşmesi yapmak isteyen işçi sendikası, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na başvurarak yetki tespiti ister. Bakanlık başvuruyu en geç 15 gün içinde inceler; işyerinde çalışan işçi sayısını ve sendika üye sayısını tespit ederek yetki belgesi düzenler ya da yetkisizlik kararı verir. Yetki tespitine itiraz iş mahkemesinde yapılır.

Yetki tespitine karşı işveren veya ilgili sendika, tebliğden itibaren 6 iş günü içinde itiraz edebilir. İtiraz iş mahkemesinde görülür. İtiraz üzerine mahkemenin vereceği karar kesindir ve 15 günlük temyiz süresi işler. Yetki itirazının görüşülmesi sürecinde yetki belgesi askıda kalır ve müzakere başlatılamaz.

Yetki belgesini alan sendika, 15 gün içinde karşı tarafı toplu görüşmeye çağırmak zorundadır. Çağrı yazılı olarak yapılır ve toplantı tarihi, yeri ile görüşme gündemi bildirilir. Karşı taraf daveti aldıktan sonra 6 iş günü içinde toplu görüşmeye katılmak zorundadır; katılmama hâlinde noter aracılığıyla belirlenen arabulucuya başvurulabilir.

Toplu görüşme, çağrı tarihinden itibaren 60 gün devam eder. Bu süre taraflarca anlaşmayla en fazla 30 gün uzatılabilir. Süre sonunda uzlaşı sağlanamazsa uyuşmazlık tutanağı düzenlenir ve taraflardan biri Yüksek Hakem Kurulu'na başvurabilir ya da 6356 m.60 uyarınca grev kararı alınabilir.

Anlaşmaya varılması hâlinde toplu iş sözleşmesi yazılı olarak düzenlenir ve taraflarca imzalanır. İmzalanan toplu iş sözleşmesi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na tescil için gönderilir. Tescil, sözleşmenin hukuki geçerliliğini etkilemez; ancak kayıt ve istatistik açısından zorunludur. Toplu iş sözleşmesi, imza tarihinden itibaren hüküm ifade eder.

Toplu iş sözleşmesinin normatif hükümleri, sözleşme kapsamındaki işçilerin bireysel iş sözleşmelerinin ayrılmaz parçasını oluşturur. Bireysel iş sözleşmesinde toplu iş sözleşmesine aykırı hükümlerin varlığı hâlinde toplu iş sözleşmesi hükümleri uygulanır. İşçi lehine olan bireysel sözleşme hükümleri ise geçerliliğini korur. Toplu iş sözleşmesinin sona ermesinden sonra bireysel iş sözleşmeleri, aksine bir düzenleme yapılana kadar toplu iş sözleşmesindeki düzeyi korur (artık etki). 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.