Sendikalar Kanunu — Toplu İş Sözleşmesi Yetkisi (m.41-42-43)

Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birini üye kaydetmiş olan işçi sendikası, toplu iş sözleşmesi yapmak amacıyla Bakanlığa başvurabilir. Bakanlık, başvuru tarihinde işkolundaki toplam işçi sayısı ile başvuran sendikanın bu işkolundaki üye sayısını, üyelik ve üyelikten çekilme bilgilerinin işlendiği sistemdeki kayıtlara göre tespit eder. Aynı işkolunda birden fazla sendikanın başvurması halinde, yetki belgesi almaya hak kazanan sendikayı Bakanlık belirler. İşyeri veya işletme toplu iş sözleşmesi için, işyerinde veya işletmede çalışan işçilerin yarısından fazlasını temsil eden sendika yetkilidir. Kamu işyerlerinde toplu iş sözleşmesi için yüzde bir barajı uygulanmaz; işyeri çoğunluk şartı aranır. Yetki tespitinde Bakanlık, e-Devlet sistemi üzerinden güncellenen üyelik kayıtlarını esas alır; tespite itiraz altmış gün içinde iş mahkemesine yapılır.

Bakanlık, yetkili sendikayı belirledikten sonra yetki belgesini düzenleyerek ilgili sendikaya, işverene ve varsa işveren sendikasına tebliğ eder. Yetki belgesini alan sendika, altmış gün içinde karşı tarafı toplu görüşmeye çağırmak zorundadır; bu süre geçirilirse yetki belgesi hükümsüz kalır. Toplu görüşme çağrısı yazılı olarak yapılır ve görüşmenin başlangıç tarihini, yerini ve konularını içermelidir. Çağrıyı alan taraf, en geç altı iş günü içinde karşı çağrıya yazılı yanıt vermek ve görüşme tarihini belirlemek zorundadır. Taraflar, toplu görüşmeleri altmış gün içinde tamamlamakla yükümlüdür; anlaşmazlık halinde her iki taraf da uzlaştırma veya Yüksek Hakem Kurulu yoluna başvurabilir. Yetki belgesi alındıktan sonra işyerinde işçi sayısının değişmesi veya sendika üyeliğinden ayrılmalar, daha önce alınan yetki belgesini etkilemez; toplu iş sözleşmesi imzalanana kadar veya anlaşmazlık çözülene kadar yetki geçerliliğini korur.

Yetki tespitine itiraz; işçi sendikası, işveren ya da işveren sendikası tarafından, tebliğ tarihinden itibaren altmış gün içinde iş mahkemesine yapılır. İtiraz, toplu görüşme sürecini durdurmaz; ancak mahkeme ihtiyati tedbir kararı verebilir. İş mahkemesi, Bakanlık tespitini inceler; tespitteki usul ve esasa ilişkin hataları giderir ya da yeni bir tespit yapar. Mahkeme kararına karşı taraflar, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurabilir; istinaf kararı kesindir. Yetki itirazının haklı bulunması halinde yetki belgesi iptal edilir; daha önce başlatılmış toplu görüşmeler sona erer. Yargıtay içtihadı uyarınca işyeri bazında yapılan üye sayısı tespitinde, işçilerin fiilen çalıştığı işyerinin esas alınması gerektiği, nakil veya geçici görevlendirme yoluyla üye sayısını manipüle eden uygulamaların geçersiz sayılacağı hükme bağlanmıştır. Uygulama notu 2026: Sendika üyeliği ve istifaları artık yalnızca e-Devlet üzerinden gerçekleşmekte olup noter onayı ve yazılı iletişim zorunluluğu kaldırılmıştır. Bu değişiklik, yetki tespitlerinin gerçek zamanlı ve güvenilir biçimde yapılmasına imkân tanımaktadır. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.