İş Mahkemeleri Kanunu

İş mahkemeleri; işçi ve işveren arasındaki iş sözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar, 5510 sayılı Kanun kapsamındaki uyuşmazlıklar ile İş Kanunu, Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile diğer iş mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda görevlidir. Her il merkezinde en az bir iş mahkemesi bulunur; yeterli iş yükü olmayan yerlerde asliye hukuk mahkemeleri iş mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

Kanunun 3. maddesi uyarınca, iş mahkemelerinde açılacak davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması zorunludur. Arabuluculuk görüşmeleri sonucunda anlaşma sağlanamaması halinde son tutanakla birlikte dava açılabilir. Arabuluculuğa başvurmaksızın açılan davalar, mahkemece dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. İşe iade davaları başta olmak üzere iş davaları bu zorunluluğa tabidir.

Arabulucu, taraflara ilk oturumda 3 hafta içinde ulaşmakla yükümlüdür; bu süre zorunlu hallerde 1 hafta uzatılabilir. Arabuluculuk görüşmeleri kural olarak 3 hafta içinde tamamlanır; zorunlu hallerde 1 haftalık ek süre verilebilir. İşe iade davalarında başvuru fesihten itibaren 1 ay içinde yapılmalıdır; arabuluculukta anlaşılamaması halinde 2 hafta içinde iş mahkemesine dava açılır.

İş mahkemelerinde yargılama, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda düzenlenen basit yargılama usulüne göre yürütülür. Bu usulde dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra tahkikat ve sözlü yargılama birleştirilerek süreç hızlandırılır. İşe iade davalarında mahkeme kararı iki ay içinde verilmeli; uyuşmazlık olması halinde karar Yargıtay'ca üç ay içinde kesinleştirilmelidir.

İşe iade kararının kesinleşmesinden itibaren işçi on iş günü içinde işverene başvurmak zorundadır. İşveren, başvurudan itibaren bir ay içinde işçiyi işe başlatmak ya da işe başlatmama tazminatını ödemek durumundadır. İşe başlatmama tazminatı en az 4, en fazla 8 aylık brüt ücret tutarındadır; sendikal fesih ve ayrımcılık hallerinde bu tavan artırılabilir. İşçi işe başlatılmadığı takdirde ayrıca boşta geçen süre ücreti (en fazla 4 ay) talep edebilir.

İş mahkemelerinde yetki itirazı ilk itirazlar arasında ileri sürülmek zorundadır. Davalı işverenin işyerinin bulunduğu yer mahkemesi ile işçinin ikametgâhı mahkemesi, iş davalarında yetkili kabul edilmektedir. Birden fazla işyeri bulunan işverenler için ilgili işyerinin bağlı olduğu yer mahkemesi de yetkilidir.

İş mahkemelerinde ispat yükü bazı uyuşmazlıklarda ters çevrilmiştir: feshin geçerli nedene dayandığını ispat işverene, haklı nedene dayandığını ispat ise feshi yapan tarafa aittir. Ayrımcılık iddialarında ise ilk emarenin gösterilmesi halinde ispat yükü işverene geçer. Yazılı delil bulunamayan hallerde tanık beyanları belirleyici olabilmekte; işçi lehine yorum ilkesi uygulanmaktadır.