İş Mahkemeleri Kanunu — Zorunlu Arabuluculuk ve Dava Açma Süreci (m.3, 7, 11, 15)

Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabuluculuk görüşmelerine taraflar bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabilir. Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Arabuluculuk sürecinde zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Dava açılmadan önce arabulucuya başvurmadan iş mahkemesine yapılan başvurular, mahkemece dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. İşe iade taleplerinde arabuluculuk süreci sonunda anlaşma sağlanamaması halinde son tutanaktan itibaren iki haftalık süre içinde dava açılmalı; bu süre kaçırılırsa hak düşer.

Arabulucuya başvuru tarihinden itibaren zamanaşımı süreleri durur; hak düşürücü süreler ise işlemez. Bu hüküm, 5 yıllık ücret alacağı zamanaşımı, 1 aylık işe iade başvuru süresi ve diğer süreler bakımından da geçerlidir. Arabuluculuk görüşmeleri süresince özellikle işe iade davası için aranan bir aylık yasal süre işlemez; tarafların anlaşamaması üzerine son tutanaktan itibaren iki haftalık dava açma süresi başlar.

İş mahkemelerinde ispat yükü genel kurallara (HMK m.190) tabidir. Ancak iş hukukuna özgü bazı istisnalar mevcuttur: Feshin geçerli nedene dayandığı işveren tarafından ispat edilir (4857 m.20/2). Sendikal ayrımcılık iddiasında işçi, ayrımcılığın varlığı konusunda makul delil sunduğunda ispat yükü tersine döner (6356 m.25). İşyerinde tutulan devam çizelgeleri, bordro ve ücret belgeleri resmi belge niteliğinde sayılmakla birlikte içeriklerine itiraz her zaman mümkündür. Elektronik belgeler, yazışmalar ve kamera kayıtları HMK m.189 kapsamında delil olarak kullanılabilir.

İş mahkemeleri; 4857 sayılı İş Kanunu ile 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'ndan, 5953 sayılı Basın İş Kanunu'ndan, 854 sayılı Deniz İş Kanunu'ndan, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'ndan, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'ndan ve Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümlerinden doğan uyuşmazlıklara bakmakla görevlidir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür. Görevli mahkemenin tespitinde işçinin yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesi de yetkilidir.

İş sözleşmesinden kaynaklanan alacaklarda zamanaşımı süresi beş yıldır. Bu süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren değil; her alacağın muaccel olduğu, yani ödenme zamanından itibaren işlemeye başlar. Fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil alacakları da dahil olmak üzere tüm işçilik alacakları bu beş yıllık süreye tabidir. Arabuluculuğa başvuru tarihinden itibaren zamanaşımı durur. Taraflar arasında kesinleşmiş bir ibraname bulunsa da ibraname tarihinden itibaren yeni doğan alacaklar için zamanaşımı yeniden işlemeye başlar. 2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.

1) İş uyuşmazlığı doğduğunda önce yetkili arabuluculuk bürosuna (genellikle adliye arabuluculuk merkezi) başvurulur. 2) Arabulucu taraflara 3 hafta içinde toplantı tarihi bildirir; taraflarca anlaşılırsa süre 1 haftaya kadar uzatılabilir. 3) Taraflar görüşmelere katılmak zorundadır; mazeretsiz katılmama halinde katılmayan taraf yargılama giderlerine mahkûm edilebilir. 4) Anlaşma sağlanırsa imzalanan son tutanak ilam niteliğindedir ve icra edilebilir. 5) Anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. 6) İşe iade davalarında son tutanaktan itibaren 2 haftalık dava açma süresinin kaçırılması hak düşümüne yol açar. 7036 m.15 uyarınca işçilik alacaklarında 5 yıllık zamanaşımı; arabuluculuk başvurusuyla durmaktadır.