Engelli Çalışan Hakları Rehberi

Engelli İstihdamı Zorunluluğu

4857 sayılı İş Kanunu'nun 30. maddesi gereğince, 50 veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerleri, çalışanlarının %3'ü oranında engelli işçi istihdam etmek zorundadır. Kamu işyerlerinde ise bu oran %4'tür. Bu zorunluluğa uyulmaması halinde her engelli açığı ve her ay için idari para cezası uygulanır ve bu cezalar oldukça yüksek tutarlara ulaşabilmektedir.

Engelli Çalışanların Yasal Hakları

Engelli çalışanlar, diğer çalışanlarla eşit haklara sahip olmakla birlikte bazı ek koruyucu düzenlemelerden yararlanır:

Çalışma Koşulları

• İşveren, engelli çalışanın engellilik durumuna uygun iş ve çalışma koşulları sağlamakla yükümlüdür
• Engelli çalışana, engellilik durumunu olumsuz etkileyecek işlerde çalıştırılamaz
• İşyerinde gerekli fiziksel düzenlemeler ve erişilebilirlik sağlanmalıdır
• Yer altı ve su altı işlerinde engelli çalıştırılamaz

Vergi İndirimi

Engelli çalışanlar, engellilik oranlarına göre gelir vergisi indiriminden yararlanır. Birinci derece engellilerde (en az %80) gelir vergisi matrahından 2.000 TL, ikinci derecede 1.170 TL, üçüncü derecede 500 TL indirim yapılır (2025 tutarları). Bu indirim, çalışanın net ücretini artırır.

SGK Teşvikleri

Engelli sigortalı çalıştıran işverenlere, prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin tamamı Hazine tarafından karşılanır. Bu teşvik hem zorunlu kota kapsamında hem de kota fazlası çalıştırılan engelli sigortalılar için geçerlidir.

Erken Emeklilik

Engelli çalışanlar, engellilik oranlarına göre daha az prim gün sayısı ve daha düşük yaş şartıyla emekli olma hakkına sahiptir. Başlangıçta %60 ve üzeri engelli olanlar, çalışma gücü kaybı oranına göre 15-20 yıl arasında emekliliğe hak kazanabilir.

Ayrımcılık Yasağı

İş Kanunu'nun 5. maddesi, engelli çalışanlara karşı ayrımcılık yapılmasını yasaklar. İşe alım sürecinde, terfi ve eğitim olanaklarında, ücretlendirmede ve iş sözleşmesinin feshine karar verirken engellilik durumu gerekçe gösterilemez.