Engelli İşçi Hakları ve İşveren Yükümlülükleri 2026: Kota, Ücret ve Ayrımcılık Yasağı
Yayın tarihi: 2026-04-01
Engelli İşçi Çalıştırma Zorunluluğu
4857 sayılı İş Kanunu'nun 30. maddesi uyarınca 50 ve daha fazla işçi çalıştıran işverenlerin, toplam işçi sayısının %3'ü oranında engelli işçi istihdam etmesi zorunludur. Yer altı ve su altı işleri yapan işyerleri bu yükümlülük kapsamı dışındadır.
Kota Hesabı
| İşyerindeki Toplam İşçi Sayısı | Zorunlu Engelli İşçi Sayısı (%3) |
|---|---|
| 50–66 | 1 |
| 67–133 | 2 |
| 134–200 | 4 |
| 201–333 | 6 |
| 334–500 | 10 |
Kota hesabında ondalık değer çıkması hâlinde tam sayıya yukarı yuvarlanır.
SGK Prim Teşviki (2026)
İşverenlerin engelli işçiler için ödedikleri SGK işveren payı, Hazine tarafından karşılanmaktadır. Bu teşvik kapsamında işveren %21,75 oranındaki sigorta primini ödemez; bu tutar doğrudan Hazine'den SGK'ya aktarılır. 2026 yılı itibarıyla bu teşvikten yararlanmak için İŞKUR kaydı ve engel oranının %40 ve üzerinde olması gerekmektedir.
| Kalem | 2026 Değeri |
|---|---|
| Brüt asgari ücret | 33.030 TL/ay |
| SGK işveren payı (teşvik kapsamında Hazine öder) | %21,75 |
| Kıdem tazminatı tavanı | 53.919,68 TL/yıl |
Makul Düzenleme Yükümlülüğü
Engelli işçiye yönelik makul düzenleme (reasonable accommodation), işverenin engelli çalışanın görevi etkili biçimde yerine getirebilmesi için fiziksel çalışma ortamını, araç-gerecini, görev tanımını veya çalışma saatlerini uyarlamasıdır. Bu uyarlamanın işverene orantısız bir yük getirip getirmediği; işyerinin büyüklüğü, mali kapasitesi ve devlet destekleri birlikte değerlendirilerek belirlenir.
İşverenin makul düzenlemeleri sağlamaması ayrımcılık olarak kabul edilir. Engel durumuna uygun araç-gereç sağlanmaması, ulaşılabilir çalışma alanı oluşturulmaması ve görev uyarlaması yapılmaması başlıca ihlal biçimleridir.
Ayrımcılık Yasağı
4857 sayılı İş Kanunu'nun 5. maddesi ve Türkiye'nin taraf olduğu BM Engelli Hakları Sözleşmesi uyarınca işverenler; işe alım, ücret, terfi, eğitim, disiplin ve fesih süreçlerinde engellilik gerekçesiyle ayrımcılık yapamaz. Doğrudan ayrımcılık (engel nedeniyle farklı muamele) yanında dolaylı ayrımcılık da yasaktır: tarafsız görünen bir uygulama, engelli işçileri orantısız ölçüde dezavantajlı kılıyorsa dolaylı ayrımcılık sayılır.
İhlal Hâlinde Yaptırımlar
| İhlal Türü | Yaptırım |
|---|---|
| Kota yükümlülüğünü yerine getirmeme | Her eksik engelli işçi başına aylık idari para cezası (yeniden değerleme katsayısıyla artırılarak uygulanır) |
| Ayrımcılık (fesih, işe almama) | İş mahkemesinde en az dört aylık ücret tutarında tazminat (4857 m.5) |
| Makul düzenleme yapmama | Engellilik gerekçeli ayrımcılık kapsamında tazminat |
İşverene Pratik Öneriler
- Engelli personel alımlarını İŞKUR engelli portalı üzerinden yapın; bu yol hem kota yükümlülüğünü hem de Hazine prim teşvikini otomatik olarak etkinleştirir.
- İşe alım sürecinde sağlık durumuna ilişkin ayrımcı sorulardan kaçının; yalnızca görevin temel gerekliliklerine ilişkin sorular sorulabilir.
- İşyeri risk değerlendirmesini engelli çalışanların özel gereksinimlerini kapsayacak şekilde güncelleyin.
- Makul düzenleme taleplerini yazılı olarak kayıt altına alın ve karşılanma sürecini belgeleyin.