Hafif İş Zorunluluğu: Hamile ve Engelli İşçilerin 2026 Hakları
Yayın tarihi: 2026-03-29
Hafif İş Zorunluluğu Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 74. maddesi ve Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik kapsamında; hamile ve emziren çalışanların sağlığını tehdit edebilecek ağır, tehlikeli veya zararlı işlerde çalıştırılması yasaklanmıştır. İşveren, bu işçileri uygun (hafif) bir göreve geçirmekle yükümlüdür.
Hamile İşçinin Hakları
Hafif İş Zorunluluğu ve Süreç
Hamile çalışan, sağlık raporuyla mevcut işinin kendisi veya bebeği için tehlikeli olduğunu belgelediğinde işveren aşağıdaki adımları uygulamak zorundadır:
- Görev Değişikliği: İşveren, çalışanı tehlikeli işten alarak aynı ücret ve statüde hafif iş kapsamında değerlendirilecek uygun bir göreve geçirmelidir.
- Ücret Güvencesi: Hafif işe geçildiğinde ücret düşürülemez. Eski ücretin tamamı ödenmeye devam etmek zorundadır (4857 m.74/IV).
- Uygun İş Yoksa Ücretsiz İzin: İşyerinde uygun başka bir iş bulunmaması veya işçinin tıbbi nedenle tam istirahat alması hâlinde; işçi, isteği doğrultusunda ücretsiz izne ayrılabilir. Bu ücretsiz izin süresi kıdem hesabına katılmaz; ancak sigorta kaydı korunur.
Doğum Öncesi ve Sonrası İzin Süreleri
| Dönem | Süre | 2026 Ücret Durumu |
|---|---|---|
| Doğum öncesi izin (yasal) | 8 hafta | SGK analık ödeneği (günlük ortalama ücretin 2/3'ü) |
| Doğum sonrası izin (yasal) | 8 hafta (tek / 10 hafta çoğul) | SGK analık ödeneği |
| Erken doğum (4 hafta önceden) | Kalan süre doğum sonrasına eklenir | — |
| Eşe doğum izni (babaya) | 5 gün ücretli | İşveren öder |
| Ücretsiz izin (isteğe bağlı, 4857 m.74/VII) | 6 aya kadar | SGK primleri kesilir, kıdeme eklenmez |
Engelli İşçinin Hafif İş Hakları
%40 ve üzeri engel oranına sahip işçiler için 4857 sayılı Kanun'un 30. maddesi, işverenlere kontenjan (engelli çalışan istihdam zorunluluğu) yükümlülüğü getirmekte; aynı zamanda bu işçilerin yaptıkları işin sağlık durumlarına ve engel profillerine uygun olması gerekmektedir.
- Kontenjan: 50 ve üzeri işçi çalıştıran özel işyerleri % 3, kamu işyerleri % 4 oranında engelli işçi çalıştırmak zorundadır.
- SGK Teşvik: Özel sektör işyerlerinde çalıştırılan kontenjan engelli işçi için işveren SGK priminin tamamı (işveren payı) Hazine tarafından karşılanır.
- Kısa Çalışma / Uzaktan Çalışma: %40 ve üzeri engelli işçi, uzaktan çalışma talebinde yasal önceliğe sahiptir; bu talep haklı gerekçe olmaksızın reddedilemez.
Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler
| Hatalı Uygulama | Yasal Durum |
|---|---|
| Hamile işçiyi hafif işe geçirirken ücretini düşürmek | Yasak — tam ücret ödenmeye devam eder |
| Hamileliği nedeniyle işçiyi işten çıkarmak | Fesih geçersiz sayılır, işe iade hakkı doğar |
| Hafif iş için tıbbi rapor beklemeksizin reddedebilmek | İşveren makul alternatif sunmakla yükümlüdür |
| Engelli çalışan kontenjanını doldurmadan yeni işçi almak | İdari para cezası (2026: her kontenjan için aylık ≈ 26.930 TL) |
2026 Güncel Rakamlar
| Gösterge | 2026 Değeri |
|---|---|
| Brüt asgari ücret | 33.030 TL |
| Kıdem tazminatı tavanı | 53.919,68 TL |
| SGK işveren prim payı | %21,75 |
| Doğum yardımı (SGK analık ödeneği) | Son dört ay ortalamasının 2/3'ü × izin günü |
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır. 2026 itibarıyla brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.