İş Sözleşmesi Türleri, Tarafların Hakları ve Yükümlülükleri (2026)

İş Sözleşmesi Nedir?

4857 sayılı İş Kanunu'nun 8. maddesi uyarınca iş sözleşmesi; bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Üç temel unsur zorunludur: iş görme, bağımlılık ve ücret.

Sözleşme Türleri

1. Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi

İş ilişkisinin belirli bir süreye bağlanmadan kurulduğu sözleşmedir. Türk iş hukukunun temel modeli bu sözleşmedir; aksi kararlaştırılmamışsa iş sözleşmesi belirsiz süreli sayılır. Belirsiz süreli sözleşmelerde:

• İşçi ve işveren, 4857 m.17'deki bildirim sürelerine uyarak sözleşmeyi feshedebilir.
• 6 ayı aşan çalışmalarda iş güvencesi hükümleri (4857 m.18-21) uygulanır.
• Kıdem tazminatı hakkı bir yıllık kıdemden sonra doğar.

2. Belirli Süreli İş Sözleşmesi

4857 m.11 uyarınca belirli süreli iş sözleşmesi, yalnızca objektif bir nedenin varlığı hâlinde yapılabilir. Aksi hâlde başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır.

Objektif neden örnekleri: belirli bir işin tamamlanması, mevsimlik çalışma, doğum iznindeki bir çalışanın yerine geçici istihdam.

Zincirleme sözleşme yasağı: Belirli süreli iş sözleşmesi, haklı bir neden olmaksızın art arda (zincirleme) yapıldığında başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir (4857 m.11/2).

3. Kısmi Süreli (Part-Time) İş Sözleşmesi

4857 m.13 uyarınca işçinin haftalık çalışma süresinin işyerindeki tam süreli çalışmaya göre önemli ölçüde daha az belirlendiği sözleşmedir. Kısmi süreli işçiler, sözleşme ve yönetmeliklerin öngördüğü orantılı haklara sahiptir; ayrımcı muamele yasaktır.

4. Çağrı Üzerine Çalışma Sözleşmesi

4857 m.14 kapsamında haftalık çalışma süresi yazılı olarak belirlenmemişse, dört saatlik haftalık çalışma öngörülmüş sayılır. Çalışmaya en az dört gün önceden çağrı yapılması zorunludur; aksi hâlde işveren çağrılmayan günlerin ücretini de ödemek zorundadır.

Yazılı Sözleşme Zorunluluğu

4857 m.8/3 uyarınca süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı yapılması zorunludur. Yazılı yapılmayan sözleşmeler geçersiz olmaz; ancak işveren çalışma koşullarını gösteren bir belgeyi işçiye vermek zorundadır. Yazılı olmayan durumlarda sözleşmenin içeriği ispat güçlüğü doğurur ve Yargıtay içtihadına göre işçi lehine yorum ilkesi uygulanır.

Sözleşmede Bulunması Gereken Asgari Unsurlar

İşverenin Temel Yükümlülükleri

• Ücret ödeme: En geç ayda bir, Türk lirası ile nakden ödenmesi zorunludur (4857 m.32).
• SGK bildirimi: İşe giriş en az bir gün önce SGK'ya bildirilmelidir.
• İş güvenliği: 6331 sayılı Kanun kapsamında risk değerlendirmesi, eğitim ve İSG önlemleri zorunludur.
• Eşit davranma: 4857 m.5 uyarınca dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yasaktır.
• İşçiyi gözetme: BK m.417 uyarınca işveren, işçinin kişiliğini, onurunu ve sağlığını korumakla yükümlüdür.

İşçinin Temel Yükümlülükleri

• İş görme: Sözleşmede kararlaştırılan işi özenle ve sadakatle yapmak.
• Sadakat yükümlülüğü: İşverenin meşru menfaatlerini korumak, sırları ifşa etmemek.
• Talimatlara uyma: İşverenin iş organizasyonuna ilişkin meşru talimatlarını yerine getirmek.
• Rekabet yasağı: Çalışma süresince işveren ile rekabete girilmez; sözleşme sonrası rekabet yasağı ancak yazılı ve sınırlı kapsamlı olabilir (BK m.444-447).

2026 Güncel Değerler

2026 brüt asgari ücret 33.030 TL; kıdem tazminatı tavanı 53.919,68 TL; SGK işveren prim payı %21,75.