İSG Risk Değerlendirmesi: Yükümlülükler, Süreç ve 2026 Güncel Bilgiler

Risk Değerlendirmesi Nedir?

Risk değerlendirmesi, işyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin olası sonuçlarının analiz edilmesi ve uygun kontrol tedbirlerinin alınması sürecidir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca tüm işverenler risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür.

Kimler Yapmak Zorunda?

Çalışan sayısından bağımsız olarak tüm işyerleri risk değerlendirmesi yapmak zorundadır. İşveren bu yükümlülüğü bizzat yerine getirebilir ya da iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi veya dış hizmet kuruluşlarından (OSGB) destek alabilir.

Risk Değerlendirmesinin Adımları

1. Tehlikelerin tanımlanması: İşyerindeki fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal tehlikeler listelenir.
2. Risk analizi: Her tehlike için olasılık (1–5) ve şiddet (1–5) değerleri belirlenerek risk düzeyi hesaplanır (Risk = Olasılık × Şiddet).
3. Risk değerlendirmesi: Hesaplanan risk düzeyine göre kabul edilemez (kırmızı), önemli (turuncu), orta (sarı), düşük (yeşil) sınıflandırması yapılır.
4. Kontrol tedbirlerinin belirlenmesi: Önem sırasına göre — kaynakta önleme, ikame, mühendislik kontrolü, idari kontrol, KKD kullanımı.
5. Uygulama ve izleme: Alınan tedbirlerin uygulanıp uygulanmadığı periyodik olarak izlenir.

Yenileme Zorunluluğu

Risk değerlendirmesi aşağıdaki durumlarda yenilenmek zorundadır:

• Yeni bir tehlike veya risk kaynağı ortaya çıktığında.
• İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olayı yaşandığında.
• İşyeri ortamını, çalışma yöntemini ya da iş ekipmanını etkileyen önemli bir değişiklik yapıldığında.
• Tehlike sınıfına göre belirlenen periyodik sürelerde: çok tehlikeli işyerlerinde 2 yılda bir, tehlikeli işyerlerinde 4 yılda bir, az tehlikeli işyerlerinde 6 yılda bir.

Belgeleme Zorunluluğu

Risk değerlendirmesi yazılı olarak belgelenmelidir. Belgede şunlar yer almalıdır: işyeri bilgileri, ekip üyeleri, değerlendirme tarihi, tehlikelerin listesi, risk düzeyleri, kontrol tedbirleri ve uygulama planı.

Yaptırımlar ve İdari Para Cezaları

Ceza miktarları yeniden değerleme katsayısıyla her yıl artırılmaktadır. 2026 gerçek ceza miktarları için Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yayınladığı tebliği inceleyiniz.

Yargıtay Değerlendirmesi

Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin istikrarlı içtihadına göre:

• Risk değerlendirmesinin hiç yapılmamış olması, iş kazası davalarında işverenin ağır ihmalinin kanıtı sayılır.
• Yapılmış olsa da eksik ya da yetersiz kalan risk değerlendirmesi, kusur oranını yüksek tutar.
• Risk değerlendirmesinin güncel tutulmaması (yenilenmemesi) de ihmal kapsamında değerlendirilir.

2026 Referans Değerleri

Pratik Uyarılar

• Risk değerlendirmesini yasal periyotta yenilemeyi takvime bağlayın; çok tehlikeli sınıfta bu süre yalnızca 2 yıldır.
• Değerlendirmeye işçi temsilcisini (varsa) dahil edin; katılımcı süreç hem hukuki güvence hem işçi farkındalığı sağlar.
• Kontrol tedbirleri kayda geçirilmeli ve sorumlu kişi ile tamamlanma tarihi belirtilmelidir.
• Denetim anında risk değerlendirme belgesi hazır ve erişilebilir tutulmalıdır.