İşyerinde İş Sağlığı ve Güvenliği: İşçinin Temel Hakları ve İşverenin Yükümlülükleri (2026)

İş Sağlığı ve Güvenliği Neden Önemlidir?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işyerinde çalışanların sağlığını korumak ve iş kazaları ile meslek hastalıklarını önlemek amacıyla kapsamlı yükümlülükler öngörmektedir. Bu kanun; kamu ve özel sektör dahil tüm işyerlerinde uygulanır. İSG yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi hem idari para cezası hem de iş kazasından kaynaklanan hukuki sorumluluk doğurur.

İşverenin Temel İSG Yükümlülükleri

1. Risk Değerlendirmesi

6331 m.10 uyarınca işveren, işyerinde mevcut veya dışarıdan gelebilecek tehlikeleri belirlemek ve bu tehlikelerin oluşturduğu riskleri analiz etmek amacıyla risk değerlendirmesi yapmakla yükümlüdür. Risk değerlendirmesi; her işyeri için özelleştirilmiş, belirli aralıklarla güncellenen ve yazılı olarak belgelenen bir çalışma olmalıdır.

2. Eğitim Verme Zorunluluğu

6331 m.17 uyarınca işveren aşağıdaki eğitimleri ücretsiz ve çalışma süresi sayılarak vermek zorundadır:

• İşe başlamadan önce temel İSG eğitimi
• İş değişikliğinde yeni riske ilişkin eğitim
• İş kazası veya meslek hastalığı sonrası ek eğitim
• Dönemsel yenileme eğitimleri (tehlike sınıfına göre yılda 1–3 kez)

3. Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)

İşveren, toplu koruma önlemleri yetersiz kaldığında uygun KKD'yi (baret, eldiven, gözlük, emniyet kemeri vb.) ücretsiz olarak sağlamak ve kullanımını denetlemek zorundadır. Bunun yanı sıra KKD kullanımına ilişkin eğitim de verilmelidir.

4. Sağlık Gözetimi

İşyeri hekimi aracılığıyla işe giriş muayenesi, dönemsel muayeneler ve görevde değişiklikte yeni muayene yapılması zorunludur. Muayene sonuçları işçi rızası olmadan üçüncü taraflarla paylaşılamaz.

İşçinin Temel İSG Hakları

Çalışmaktan Kaçınma Hakkı

6331 m.13 uyarınca ciddi, yakın ve önlenemeyen bir tehlikenin varlığı hâlinde işçi, iş sözleşmesini askıya almaksızın ve ücreti kesilmeksizin çalışmaktan kaçınabilir. Bu hakkın kullanımı şu koşulları gerektirir:

• Tehlikenin somut ve yakın olması
• İşçinin durumu önce işverene bildirmesi
• İşverenin tedbir almayı reddetmesi veya tedbirin yetersiz kalması

İşçi bu hakkını kullanırken iş sözleşmesi askıda kabul edilir; ücreti ödenmeye devam eder. Çalışmaktan kaçınma hakkını kullanan işçi bu nedenle işten çıkarılamaz veya hakkında disiplin işlemi uygulanamaz.

Şikâyet Hakkı

İşçi, İSG ihlallerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu'na veya ALO 170 hattı üzerinden bildirme hakkına sahiptir. Şikâyette bulunan işçi, bu nedenle herhangi bir olumsuz muameleye (fesih, ücret kesintisi, görev değişikliği vb.) maruz bırakılamaz; aksi hâl ayrımcılık tazminatı doğurur.

İş Kazası Halinde Tazminat Hakları

İş kazası nedeniyle zarara uğrayan işçi veya hak sahipleri; SGK'dan sürekli iş göremezlik geliri veya ölüm aylığı talep edebileceği gibi, işverenin kusuru oranında Yargıtay 21. Hukuk Dairesi içtihadı doğrultusunda maddi ve manevi tazminat davası da açabilir.

İdari Para Cezaları

Not: Ceza miktarları her yıl yeniden değerleme oranı ile güncellenmektedir; güncel rakamlar için Çalışma Bakanlığı'nın resmi duyurularına başvurunuz.

2026 Referans Değerleri