Toplu İş Sözleşmesi ve Grev Hakkı: İşçi ve Sendika Hakları Kapsamlı Rehber 2026

Toplu İş Sözleşmesi Nedir?

Toplu iş sözleşmesi (TİS), bir işçi sendikası ile bir işveren ya da işveren sendikası arasında yapılan; çalışma koşullarını, ücretleri ve diğer özlük haklarını düzenleyen yazılı sözleşmedir. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu (2012) TİS sürecini ayrıntılı biçimde düzenlemektedir.

Toplu İş Sözleşmesi Süreci

1. Yetki Aşaması

Toplu iş sözleşmesi yapabilmek için işçi sendikasının yetkili sayılması gerekmektedir. Yetki koşulları:

• İşyeri düzeyinde: İşyerinde çalışan işçilerin en az %50+1'ini temsil etmek.
• İşletme düzeyinde: İşletmedeki toplam işçilerin en az %40'ını temsil etmek.
• Sendikanın aynı zamanda çalıştığı işkolunda ulusal düzeyde en az %1 üye oranına sahip olması zorunludur.

Yetki tespiti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılmakta olup sonuç Resmî Gazete'de ilan edilir. İlan tarihinden itibaren altı işgünü içinde itiraz edilebilir.

2. Toplu Görüşme

Yetki belgesinin verilmesinden sonra taraflar 15 gün içinde toplu görüşmeye davet eder. Görüşme en fazla 60 gün sürer; uzlaşmazlık hâlinde arabulucuya başvurulur. Arabuluculukta da çözüm sağlanamazsa işçi sendikası grev kararı alabilir.

3. Toplu İş Sözleşmesinin Süresi

TİS en az 1, en fazla 3 yıl için yapılır. Sözleşme süresi sona erdiğinde taraflar yenileme müzakeresi başlatabilir; bu süreçte mevcut sözleşme hükümleri uygulanmaya devam eder.

Grev ve Lokavt

Yasal Grev

6356 m.58 uyarınca grev, işçilerin toplu olarak iş sözleşmelerini askıya almasıdır. Yasal grev için ön koşullar:

• Arabuluculuk sürecinin olumsuz tamamlanmış olması,
• Grev kararının yetkili sendika organlarınca alınmış olması,
• Grev kararının 6 iş günü önceden işverene ve ilgili makamlara bildirilmesi.

Siyasi Grev ve Genel Grev

Kanun, iş uyuşmazlığı dışında yapılan dayanışma grevi, siyasi grev ve genel grevi yasadışı kabul etmektedir. Bu tür grevlere katılan işçilerin iş sözleşmeleri feshedilebilir.

Lokavt

Lokavt, işverenin iş uyuşmazlığı sebebiyle işçilerin bir bölümünü veya tamamını işyerinden uzaklaştırmasıdır. İşveren yalnızca grevin uygulandığı dönemde lokavt hakkını kullanabilir.

Sendika Üyeliğinin Güvenceleri

6356 m.25 uyarınca sendika üyeliği veya sendikal faaliyet gerekçesiyle işten çıkarılan işçi, sendikal tazminat talep edebilir. Bu tazminat asgari bir yıllık ücret tutarında belirlenmekle birlikte mahkeme koşullara göre daha yüksek bir miktar hükmedebilir.

Toplu İş Sözleşmesinden Yararlanma

TİS'ten yararlanma iki yolla mümkündür:

1. Sendika üyeliği yoluyla: Sendikaya üye olan işçiler sözleşme kapsamına otomatik girer.
2. Dayanışma aidatı yoluyla: Sendika üyesi olmayan ama aynı işyerinde çalışan işçiler, sendikaya dayanışma aidatı ödeyerek TİS hükümlerinden yararlanabilir.

2026 Temel Rakamlar