Toplu İş Sözleşmesi Süreci: Temel Kavramlar ve İşçi Hakları
Yayın tarihi: 2026-01-20
Toplu İş Sözleşmesi Nedir?
Toplu iş sözleşmesi (TİS), bir işçi sendikası ile bir işveren veya işveren sendikası arasında, işçilerin çalışma koşullarını, ücretlerini ve sosyal haklarını düzenlemek amacıyla yapılan yazılı sözleşmedir. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu (STİSK) ile düzenlenmektedir.
Toplu iş sözleşmesi, bireysel iş sözleşmelerinin üzerinde yer alır; sözleşmede daha az lehe hükümler varsa bile TİS hükümleri geçerli olur (emredici etki).
Toplu İş Sözleşmesi Türleri
- İşyeri TİS: Tek bir işyerini kapsar.
- İşletme TİS: Aynı işverene ait birden fazla işyerini kapsar.
- Grup TİS: Birden fazla işverenin aynı işkolundaki işyerlerini kapsar.
Yetki Koşulları (STİSK m.41-43)
Toplu iş sözleşmesi yapabilmek için sendikanın iki yetki eşiğini sağlaması gerekir:
| Eşik | Oran | Açıklama |
|---|---|---|
| İşkolu barajı | %1 | Sendikanın, ülke genelinde ilgili işkolundaki toplam işçilerin %1'ini üye olarak kaydetmiş olması |
| İşyeri / işletme çoğunluğu | %50+1 | İşyerinde veya işletmede çalışan işçilerin yarısından fazlasının sendikaya üye olması |
Yetki Başvurusu ve Süreci
- Sendika, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na yetki tespiti için başvurur.
- Bakanlık, SGK kayıtlarını esas alarak işyerindeki işçi sayısını ve sendika üye sayısını tespit eder.
- Yetki belgesi alındıktan sonra 15 gün içinde karşı tarafa toplu görüşme daveti iletilir.
- Davet tarihinden itibaren 6 iş günü içinde görüşmeler başlar.
- Görüşmeler en fazla 60 gün sürer; uzlaşma sağlanamazsa 6 iş günü içinde arabulucuya başvurulur.
- Arabuluculuk da sonuçsuz kalırsa taraflar grev-lokavt yoluna başvurabilir.
Toplu İş Sözleşmesinin Kapsamı ve Süresi
- TİS en az 1, en fazla 3 yıl süre için yapılır.
- TİS hükümleri, sendikaya üye olan işçilere doğrudan uygulanır.
- Sendika üyesi olmayan işçilere TİS'in uygulanması için işçinin "dayanışma aidatı" ödemesi gerekir.
- TİS'in sona ermesinden sonra yeni bir sözleşme yapılana kadar bireysel iş sözleşmesi hükmü kazanır.
Grev Hakkı
Arabuluculuktan sonuç alınamazsa yasal grev hakkı doğar. Grev kararı alındıktan sonra 60 gün içinde kullanılması gerekir; kullanılmazsa hak düşer. Aşağıdaki işyerlerinde grev yasaktır:
- Cenaze ve defin hizmetleri
- Su, elektrik, gaz, ısınma ve iletişim hizmetleri (bazı istisnalar dahilinde)
- Bankacılık
- Milli savunma sanayi
2026 Temel Rakamlar
- Brüt asgari ücret: 33.030 TL
- SGK işveren payı: %21,75
- Kıdem tazminatı tavanı: 53.919,68 TL
- İşkolu barajı: %1 (2023 yılından itibaren sabit)
Sık Sorulan Sorular
S: Toplu iş sözleşmesi imzalanmadan önce işveren ücret artışı yaparsa ne olur?
C: İşveren, TİS görüşmeleri süresince çalışma koşullarını tek taraflı olarak işçi aleyhine değiştiremez. Aksi takdirde görüşme sürecini ihlal etmiş sayılır.
S: TİS'e tabi çalışanın bireysel sözleşmesi TİS'ten daha lehe ise hangisi uygulanır?
C: İşçi lehine olan hüküm uygulanır; bu "işçi lehine yorum" ilkesinin gereğidir.